Markandeya Purana — Adhyaya 51, Shloka 57

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

तुष्टाः सर्वं निरस्यन्तु दुष्कृतं दुरनुष्ठितम् ।

महापातकजं सर्वं यच्चान्यद्विघ्नकारणम् ॥

Transliteration

tuṣṭāḥ sarvaṃ nirasyantu duṣkṛtaṃ dur-anuṣṭhitam |

mahā-pātaka-jaṃ sarvaṃ yac cānyad vighna-kāraṇam ||

Translation

તેઓ પ્રસન્ન થઈ સર્વ દુષ્કૃત્ય અને કુકર્મ, મહાપાપમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું બધું તથા અન્ય જે વિઘ્નકારક કારણો છે—તે સર્વનો નાશ કરે.

Word by Word

• तुष्टाः: being pleased/satisfied
• तुष्टाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त; √तुष् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्व-शब्द

• निरस्यन्तु: may they remove/drive away
• निरस्यन्तु: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: नि-√अस् (धातु)
• Form: लोट् (imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• दुष्कृतम्: evil deed/sin
• दुष्कृतम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दुष्कृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• दुरनुष्ठितम्: badly performed
• दुरनुष्ठितम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: दुर् + अनुष्ठित (कृदन्त; √स्था धातु, अनु-उपसर्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• महापातकजम्: arising from great sin
• महापातकजम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: महापातक + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘महापातकात् जातम्’ (born of great sin)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• यत्: whatever
• यत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अन्यत्: anything else
• अन्यत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• विघ्नकारणम्: cause of obstacles
• विघ्नकारणम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: विघ्न + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘विघ्नस्य कारणम्’

Speakers

• Prayer voice within śānti rite (speaker not specified in excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Karma and consequence
• Sin-removal (pāpa-śamana)
• Obstacle-removal (vighna-nāśa)
• Ritual correctness

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Improper action (including improperly done rites) is itself a generator of disorder; restoration requires both ethical correction (avoiding duṣkṛta) and procedural correctness (avoiding dur-anuṣṭhita).

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ācāra/Dharma with a karmic lens; not a direct cosmological/genealogical unit.

What is the esoteric significance?

‘Obstacles’ are treated as condensations of past disorder (pāpa, flawed practice). Appeasement represents reintegration: the fragmented consequences are ‘dispersed’ (nirāsana) back into a harmonized field.