Markandeya Purana — Adhyaya 50, Shloka 23

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

सन्ततिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा ।

भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः ॥

Transliteration

santatiś cānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā | bhṛgur bhavo marīciś ca tathā caivāṅgirā muniḥ ||

Translation

અને સંતતિ, અનસૂયા, ઊર્જા, સ્વાહા અને સ્વધા પણ. તેમના પતિ ભૃગુ, ભવ (શિવ), મરીચિ અને ઋષિ અંગિરસ હતા.

Word by Word

• सन्ततिः: Santati
• सन्ततिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सन्तति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अनसूया: Anasūyā
• अनसूया: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनसूया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• ऊर्जा: Ūrjā
• ऊर्जा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऊर्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• स्वाहा: Svāhā
• स्वाहा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वाहा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• स्वधा: Svadhā
• स्वधा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• तथा: also
• तथा: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रमसूचक (also/likewise)

• भृगुः: Bhṛgu
• भृगुः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• भवः: Bhava
• भवः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• मरीचिः: Marīci
• मरीचिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मरीचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• तथा: also
• तथा: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रमसूचक (also/likewise)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध/अन्वय (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• अङ्गिराः: Aṅgirā
• अङ्गिराः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.); अङ्गिरस्-शब्दस्य प्रथमा एकवचन रूपम् (irregular stem)

• मुनिः: the sage
• मुनिः: समानााधिकरण/विशेष्य (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

Speakers

• Not explicitly indicated in the provided excerpt (genealogical narration within the Purāṇic frame).

Primary Deities

• Bhṛgu
• Śiva (Bhava)
• Marīci
• Aṅgiras

Shakti Aspects

• Svāhā and Svadhā as ritual/ancestral offering principles (feminine personifications).

Key Themes

• Genealogy
• Ritual theory (Svāhā/Svadhā)
• Cosmology

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual and ancestry are anchored in personified principles: svāhā (deva-offering) and svadhā (pitṛ-offering) show that sustaining gods and honoring ancestors are both integral to dharmic life.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sarga/Pratisarga and Manvantara-support: it maps how sages and deities are connected through marital lineages, a standard Purāṇic method for structuring cosmic history.

What is the esoteric significance?

Svāhā and Svadhā represent two currents of obligation—upward to the devas and backward to the ancestors—balancing aspiration and gratitude.