Markandeya Purana — Adhyaya 34, Shloka 101
Adhyaya 34 — Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)
कृत्वापसव्यं वायव्यां यक्ष्मैतत्तेति भाजनात् । अन्नावशेषमिच्छन् वै तोयं दद्याद्यथाविधि ॥
kṛtvāpasavyaṃ vāyavyāṃ yakṣmaitatteti bhājanāt | annāvaśeṣamicchan vai toyaṃ dadyādyathāvidhi ||
પછી વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) દિશામાં યજ્ઞોપવીત ઉલટું કરીને અપસવ્ય બની, ‘યક્ષ્મ એતત્ તે’ કહી પાત્રમાંથી (ક્રિયા કરે). ત્યારબાદ જો તેને અન્નશેષ ઇચ્છિત હોય તો નિયમ મુજબ જળ આપે।
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
The rite regulates consumption: only after prescribed offerings and purificatory steps may one take remnants. It encodes restraint and prioritizing dharma over appetite.
Ācāra/Dharma material; not pañcalakṣaṇa narrative.
Apasavya indicates a ‘counter-current’ associated with Pitṛ-world and dissolution; the yakṣma-formula functions as a warding/transfer motif—symbolically diverting impurity or ill-effect away from the eater before partaking.