Adhyaya 1: Jaimini’s Questions on the Mahabharata and the Origin of the Wise Birds

Verse 1

तपःस्वाध्यायनिरतं मार्कण्डेयं महामुनिम् । व्यासशिष्यो महातेजा जैमिनिः पर्यपृच्छत ॥

મહાતેજસ્વી, વ્યાસના શિષ્ય જૈમિનિએ—તપસ્યા અને શાસ્ત્રાધ્યયનમાં રત—મહર્ષિ માર્કંડેયને પ્રશ્ન કર્યો।

Verse 2

भगवान् भारताख्यानं व्यासेनोक्तं महात्मना । पूर्णमस्तमलैः शुभ्रैर्नानाशास्त्रसमुच्चयैः ॥

મહાત્મા વ્યાસે કહેલું મહાભારત-આખ્યાન પૂર્ણ થયું છે—નિર્મળ, ઉજ્જ્વળ અને નિર્દોષ—અને અનેક શાસ્ત્રશાખાઓનો સમુચ્ચય છે।

Verse 3

जातिशुद्धिसमायुक्तं साधुशब्दोपशोभितम् । पूर्वपक्षोक्तिसिद्धान्तपरिनिष्ठासमन्वितम् ॥

આ ગ્રંથ વંશ-શુદ્ધિથી યુક્ત, સુશબ્દોથી અલંકૃત, તથા પૂર્વપક્ષ, સિદ્ધાંત અને દૃઢ અંતિમ નિશ્ચયના નિવેદનથી સમ્પન્ન છે।

Verse 4

त्रिदशानां यथा विष्णुर्द्विपदां ब्राह्मणो यथा । भूषणानाञ्च सर्वेषां यथा चूडामणिर्वरः ॥

જેમ દેવોમાં વિષ્ણુ શ્રેષ્ઠ છે, જેમ દ્વિપદ પ્રાણીઓમાં બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે, અને જેમ સર્વ આભૂષણોમાં શિરોરત્ન ઉત્તમ છે—તેમ અહીં સ્તુત્ય આ (વિષય) પરમ ઉત્તમ છે।

Verse 5

यथायुधानां कुलिशमिन्द्रियाणां यथा मनः । तथेह सर्वशास्त्राणां महाभारतमुत्तमम् ॥

જેમ શસ્ત્રોમાં વજ્ર શ્રેષ્ઠ છે અને ઇન્દ્રિયોમાં મન મુખ્ય છે, તેમ સર્વ શાસ્ત્રોમાં અહીં મહાભારત સર્વોચ્ચ છે।

Verse 6

अत्रार्थश्चैव धर्मश्च कामो मोक्षश्च वर्ण्यते । परस्परानुबन्धाश्च सानुबन्धाश्च ते पृथक् ॥

અહીં અર્થ, ધર્મ, કામ અને મોક્ષનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે; અને આ વિષયો પરસ્પર સંબંધ સાથે પણ તથા અલગ અલગ પણ, તેમના અનુષંગિક ઉપવિષયો સાથે સમજાવવામાં આવ્યા છે।

Verse 7

धर्मशास्त्रमिदं श्रेष्ठमर्थशास्त्रमिदं परम् । कामशास्त्रमिदं चाग्र्यं मोक्षशास्त्रं तथोत्तमम् ॥

“આ ધર્મનું શ્રેષ્ઠ શાસ્ત્ર છે; આ અર્થનું પરમ શાસ્ત્ર છે. આ કામનું પણ મુખ્ય શાસ્ત્ર છે, અને એ જ રીતે મોક્ષનું અનુત્તમ શાસ્ત્ર છે.”

Verse 8

चतुराश्रमधर्माणामाचारस्थितिसाधनम् । प्रोक्तमेतन्महाभाग वेदव्यासेन धीमता ॥

હે મહાભાગ! આ જ્ઞાની વેદવ્યાસે ઉપદેશ્યું છે—જેનાથી ચાર આશ્રમોના ધર્મોની મર્યાદા અને સદાચારની સ્થાપિત વ્યવસ્થા જળવાય છે।

Verse 9

तथा तात कृतं ह्येतद् व्यासेनोदारकर्मणा । यथा व्याप्तं महाशास्त्रं विरोधैर्नाभिभूयते ॥

અતએવ, પ્રિય! મહાકર્મા વ્યાસે તેને એવી રીતે રચ્યું છે કે આ વિશાળ મહાશાસ્ત્ર સર્વાર્થસમાવેશી રહે અને વિરોધોથી પરાજિત ન થાય।

Verse 10

व्यासवाक्यजलौघेन कुतर्कतरुहारिणा । वेदशैलावतीर्णेन नीरजस्का मही कृता ॥

વેદપર્વત પરથી ઉતરેલા વ્યાસવાણીના પ્રવાહે કુતર્કના વૃક્ષોને વહાવી લઈ જઈ ધરતીને રજઃશૂન્ય (સ્પષ્ટ અને શુદ્ધ) કરી છે।

Verse 11

कलशब्दमहाहंसं माख्यानपराम्बुजम् । कथाविस्तीर्णसलिलं कार्ष्ण वेदमहाह्रदम् ॥

“આ પુરાણ મધુરધ્વનિવાળો મહાહંસ છે; પવિત્ર આખ્યાનોનું પરમ કમળ તેનું શિરોમણિ છે. વિસ્તૃત કથાજળથી વ્યાપેલું—હે કાર્ષ್ಣ! આ વૈદિક વિદ્યાનું મહાસરોવર છે.”

Verse 12

तदिदं भारताख्यानं बह्वर्थं श्रुतिविस्तरम् । तत्त्वतो ज्ञातुकामोऽहं भगवन्स्त्वामुपस्थितः ॥

“‘ભારત’ નામે ઓળખાતો આ આખ્યાનપ્રબંધ અનેક અર્થોથી સમૃદ્ધ છે અને વેદવિસ્તાર સમાન વ્યાપક છે. તેનું તત્ત્વ યથાર્થ રીતે સમજવા ઇચ્છીને, હે ભગવન, હું તમારી પાસે આવ્યો છું.”

Verse 13

कस्मान्मानुषतां प्राप्तो निर्गुणोऽपि जनार्दनः । वासुदेवो जगत्सूतिस्थितिसंयमकारणम् ॥

ગુણાતીત હોવા છતાં જનાર્દન કેમ માનવભાવને પ્રાપ્ત થયા? વાસુદેવ જ જગતની સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને સંહાર/નિગ્રહના કારણ છે.

Verse 14

कस्माच्च पाण्डुपुत्राणामेका सा द्रुपदात्मजा । पञ्चानां महीषी कृष्णा ह्यत्र नः संशयो महान् ॥

અને દ્રુપદની એકમાત્ર પુત્રી કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) પાંડુના પાંચ પુત્રોની પાંચેયની મહિષી કેવી રીતે બની? આ વિષયમાં અમને મોટો સંશય છે.

Verse 15

भेषजं ब्रह्महत्याया बलदेवो महाबलः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन कस्माच्चक्रे हलायुधः ॥

હલાયુધ મહાબલી બલરામે બ્રહ્મહત્યાના પાપશમન માટે તીર્થયાત્રા કેમ કરી?

Verse 16

कथञ्च द्रौपदेयास्तेऽकृतदाराः महारथाः । पाण्डुनाथा महात्मानो वधमापुरनाथवत् ॥

અને દ્રૌપદીના તે પુત્રો—મહારથી—હજી અવિવાહિત હોવા છતાં, પુણ્યશીલ પાંડવપુત્રો રક્ષક વિહોણા હોય તેમ મૃત્યુને કેવી રીતે પામ્યા?

Verse 17

एतत्सर्वं विस्तरशो ममाख्यातुमिहार्हसि । भवन्तो मूढबुद्धीनामवबोधकराः सदा ॥

આ બધું મને અહીં વિસ્તૃત રીતે સમજાવવું આપને યોગ્ય છે. કારણ કે આપ સદા મોહગ્રસ્ત બુદ્ધિવાળા લોકોને બોધ આપીને જાગૃત કરનાર છો.

Verse 18

इति तस्य वचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो महामुनिः । दशाष्टदोषरहितो वक्तुं समुपचक्रमे ॥

તેનાં વચનો સાંભળી અષ્ટાદશ દોષોથી રહિત મહર્ષિ માર્કંડેય બોલવા લાગ્યા।

Verse 19

मार्कण्डेय उवाच क्रियाकालोऽयमस्माकं समप्राप्तो मुनिसत्तम । विस्तरे चापि वक्तव्ये नैष कालः प्रशस्यते ॥

માર્કંડેયે કહ્યું—હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આપણા કર્તવ્યોનો નિર્ધારિત સમય હવે આવી પહોંચ્યો છે; અને જે વિષય વિસ્તારે સમજાવવાનો હોય, તેના માટે આ સમય પ્રશંસનીય નથી।

Verse 20

ये तु वक्ष्यन्ति वक्ष्येऽद्य तानहं जैमिने तव । तथा च नष्टसन्देहं त्वां करिष्यन्ति पक्षिणः ॥

હે જૈમિની, આજે હું તને એ જ વિષયો કહેશ, જેને તે પક્ષીઓ પણ સમજાવશે; અને તે પક્ષીઓ તને સંશયમુક્ત કરશે।

Verse 21

पिङ्गाक्षश्च विबोधश्च सुपुत्रः सुमुखस्तथा । द्रोणपुत्राः खगश्रेष्ठास्तत्त्वज्ञाः शास्त्रचिन्तकाः ॥

અને પિંગાક્ષ તથા વિબોધ, સુપુત્ર અને સুমુખ—દ્રોણના પુત્રો—પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ, સત્યના જ્ઞાતા અને શાસ્ત્રચિંતક હતા।

Verse 22

वेदशास्त्रार्थविज्ञाने येषामव्याहता मतिः । विन्ध्यकन्दरमध्यस्थास्तानुपास्य च पृच्छ च ॥

જેઓની વેદો અને શાસ્ત્રોના અર્થની બુદ્ધિ અવરોધરહિત હતી—તેઓ વિંધ્યની ગુફાઓના મધ્યમાં વસતા; લોકો તેમની ઉપાસના કરતા અને પ્રશ્ન પણ પૂછતા।

Verse 23

एवमुक्तस्तदा तेन मार्कण्डेयेन धीमता । प्रत्युवाचार्षिशार्दूलो विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥

તે સમયે વિદ્વાન માર્કંડેયે આ રીતે સંબોધ્યા પછી, મુનિઓમાં વ્યાઘ્ર સમાન તે ઋષિ આશ્ચર્યથી વિસ્તૃત નેત્રો સાથે ઉત્તર આપ્યો।

Verse 24

जैमिनिरुवाच अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् खगवागिव मानुषी । यत् पक्षिणस् ते विज्ञानमापुरत्यन्तदुर्लभम् ॥

જૈમિનિએ કહ્યું—હે બ્રાહ્મણ, આ અતિ અદ્ભુત છે; વાણી તો પક્ષીઓ જેવી, પરંતુ અર્થ માનવીય—આ પક્ષીઓએ અતિ દુર્લભ જ્ઞાન કેવી રીતે પ્રાપ્ત કર્યું?

Verse 25

तिर्यग्योन्यां यदि भवस्तेषां ज्ञानं कुतोऽभवत् । कथञ्च द्रोणतनयाः प्रोच्यन्ते ते पतत्रिणः ॥

જો તેઓ તિર્યક્-યોનિમાં જન્મ્યા હોય, તો એવો જ્ઞાન તેમણે કેવી રીતે મેળવ્યો? અને તે પંખીધારી દ્રોણના પુત્રો તરીકે કેમ કહેવાય છે?

Verse 26

कश्च द्रोणः प्रविख्यातो यस्य पुत्रचतुष्टयम् । जातं गुणवतां तेषां धर्मज्ञानं महात्मनाम् ॥

અને તે પ્રસિદ્ધ દ્રોણ કોણ છે, જેના ચાર પુત્રો જન્મ્યા—ધર્મજ્ઞ, સદ્ગુણસંપન્ન, મહાત્મા?

Verse 27

मार्कण्डेय उवाच शृणुष्वावहितो भूत्वा यद्वृत्तं नन्दने पुरा । शक्रस्याप्यसरसां चैव नारदस्य च सङ्गमे ॥

માર્કંડેયે કહ્યું—સાવધાન થઈને સાંભળો, હું જેમ કહું તેમ; પ્રાચીનકালে નંદનમાં શક્ર (ઇન્દ્ર), અપ્સરાઓ અને નારદના સમાગમમાં જે બન્યું હતું તે.

Verse 28

नारदो नन्दनेऽपश्यत् पुंश्चलीगणमध्यगम् । शक्रं सुराधिराजानं तन्मुखासक्तलोचनम् ॥

નંદન ઉપવનમાં નારદે દેવાધિપતિ શક્ર (ઇન્દ્ર) ને ચપળ સ્ત્રીઓના સમૂહ વચ્ચે આસનસ્થ જોયો; તેની નજર તેમના મુખ પર એકાગ્ર હતી.

Verse 29

स तेनर्षिवरिष्ठेन दृष्टमात्रः शचीपतिः । समुत्तस्थौ स्वकं चास्मै ददावासनमादरात् ॥

તે શ્રેષ્ઠ મુનિને જોતા જ શચીપતિ શક્ર (ઇન્દ્ર) તરત ઊભો થયો અને આદરપૂર્વક પોતાનું આસન તેમને અર્પણ કર્યું.

Verse 30

तं दृष्ट्वा बलवृत्रघ्नमुत्थितं त्रिदशाङ्गनाः । प्रणेमुस्ताश्च देवर्7षि विनयावनताः स्थिताः ॥

વૃત્રહંતા તે મહાબલી શક્ર ઊભો થયો તે જોઈ દિવ્ય સ્ત્રીઓ પણ ઊભી થઈ નમસ્કાર કરવા લાગી; હે દિવ્યદર્શી, તેઓ વિનયથી માથું નમાવી ઊભી રહી.

Verse 31

ताभिरभ्यर्चितः सोऽथ उपविष्टे शतक्रतौ । यथार्हं कृतसम्भाषः कथाश्चक्रे मनोरमाः ॥

તેમના દ્વારા સન્માનિત થઈ, શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) બેઠા પછી, યથોચિત કુશળ-પ્રશ્નાદિની આપલે કરીને તે મનોહર કથાઓમાં પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 32

शक्र उवाच ततः कथान्तरे शक्रस्तमुवाच महामुनिम् । देह्याज्ञां नृत्यतामासां तव याभिमतेति वै ॥

શક્રે કહ્યું— વાતચીત દરમિયાન શક્રે તે મહર્ષિને કહ્યું: “મને અનુમતિ આપો; આ વિષયોમાંથી તમને કયો સ્વીકાર્ય છે તે કહો.”

Verse 33

रम्भा वा कर्कशा वाथ उर्वश्यथ तिलोत्तमा । घृताची मेनका वापि यत्र वा भवतो रुचिः ॥

રંભા કે કર્કશા, અથવા ઉર્વશી કે તિલોત્તમા; ઘૃતાચી કે મેનકા—જે તને પ્રિય લાગે તેને પસંદ કર.

Verse 34

एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठो वचो शक्रस्य नारदः । विचिन्त्याप्सरसः प्राह विनयावनताः स्थिताः ॥

શક્ર (ઇન્દ્ર)નાં આ વચનો સાંભળી, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ નારદે વિચાર કર્યો; પછી વિનયથી ઊભેલી, મસ્તક નમાવેલી અપ્સરાઓને સંબોધીને કહ્યું।

Verse 35

युष्माकमिह सर्वासां रूपौदार्यगुणाधिकम् । आत्मानं मन्यते या तु सा नृत्यतु ममाग्रतः ॥

તમામમાં જે પોતાને રૂપ, દાન (ઉદારતા) અને ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ માને—તે મારી સામે નૃત્ય કરે।

Verse 36

गुणरूपविहीनायाः सिद्धिर्नाट्यस्य नास्ति वै । चार्वधिष्ठानवन्नृत्यं नृत्यमन्यद्विडम्बनम् ॥

ગुण અને રૂપ વિહોણું નાટ્ય કદી સિદ્ધિ પામતું નથી. તેમજ મનોહર આધાર વિના નૃત્યને નૃત્ય કહેવાય નહીં; તે તો માત્ર અનુકરણ-વિડંબના છે।

Verse 37

तद्वाक्यसमकालं च एकैकास्ता नतास्ततः । अहं गुणाधिका न त्वं न त्वं चान्या अब्रवीदिदम् ॥

એ વચન બોલાતાં જ, તે ક્ષણે અન્ય સૌએ એક પછી એક પ્રણામ કર્યા. પછી તેણીએ કહ્યું—“ગુણોમાં હું શ્રેષ્ઠ છું; તમે નથી—અને તમે પણ મારાથી ભિન્ન નથી।”

Verse 38

मार्कण्डेय उवाच तासां संभ्रममालोक्य भगवान् पाकशासनः । पृच्छ्यतां मुनिरित्याह वक्ता यां वो गुणाधिकाम् ॥

માર્કણ્ડેયે કહ્યું—તેમની વ્યાકુલતા જોઈ ભગવાન્ પાકશાસન (ઇન્દ્ર) બોલ્યા—ઋષિને પૂછો; ગુણોમાં તમારાથી શ્રેષ્ઠ તે જ તમને કહેશે।

Verse 39

शक्रच्छन्दानुयाताभिः पृष्टस्ताभिः सनारदः । प्रोवाच यत् तदा वाक्यं जैमिने तन्निबोध मे ॥

શક્ર અને વૈદિક છંદો સાથે આવેલા તેઓએ પૂછતાં, તેણે નારદ સાથે ત્યારે વચનો કહ્યાં। હે જૈમિનિ, તે સમયે જે કહેવાયું તે મારી પાસેથી સાંભળ।

Verse 40

तपस्यन्तं नगेंद्रस्थं या वः क्षोभयते बलात् । दुर्वाससं मुनिश्रेष्ठं तां वो मन्ये गुणाधिकाम् ॥

જ્યારે પર્વતરાજ પર અગ્ર્ય ઋષિ દુર્વાસા તપ કરે છે, ત્યારે જે સ્ત્રી તમને બળપૂર્વક ઉથલપાથલ કરે છે—હું તેને ગુણ અને મહિમામાં તમારાથી શ્રેષ્ઠ માનું છું।

Verse 41

मार्कण्डेय उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वा वेपत कन्धराः । अशक्यमेतदस्माकमिति ताश्चक्रिरे कथाः ॥

માર્કણ્ડેયે કહ્યું—તેના વચન સાંભળીને તેઓ બધા ભયથી ગળા સુધી કંપી ઉઠ્યા અને કહેવા લાગ્યા—“આ અમારે માટે શક્ય નથી।”

Verse 42

तत्राप्सरा वपुर्नाम मुनिक्षोभणगर्विता । प्रत्युवाचाद्य यास्यामि यत्रासौ संस्थितो मुनिः ॥

ત્યાં વપુ નામની અપ્સરા, ઋષિઓને વિક્ષેપિત કરવાની પોતાની શક્તિ પર ગર્વિત થઈ, જવાબ આપ્યો—“આજે હું ત્યાં જઈશ જ્યાં તે ઋષિ રહે છે।”

Verse 43

अद्य तं देहयन्तारं प्रयुक्तेन्द्रियवाजिनम् । स्मरशस्त्रगलद्रश्मिं करिष्यामि कुसारथिम ॥

આજે હું તે ઉદ્દીપકને—જે ઇન્દ્રિયોના અશ્વોને હાંકે છે અને જેના લગામો સ્મર (કામ)ના શસ્ત્રોથી સરકી રહ્યા છે—કુસારથી બનાવી દઈશ।

Verse 44

ब्रह्मा जनार्दनो वापि यदि वा नीललोहितः । तमप्यद्य करिष्यामि कामबाणक्षतान्तरण् ॥

તે બ્રહ્મા હોય, જનાર્દન (વિષ્ણુ) હોય, કે નীলલોહિત (રુદ્ર/શિવ) પણ હોય—આજે હું તેને પણ સ્મરનાં બાણના ઘાવચિહ્નથી મુક્ત કરી દઈશ।

Verse 45

इत्युक्त्वा प्रजगामाथ प्रालेयाद्रिं वपुस्तदा । मुनेस्तपः प्रभावेण प्रशान्तश्वापदाश्रमम् ॥

એવું કહી તે ત્યારે પ્રાલેયાદ્રિ (હિમપર્વત) તરફ નીકળી ગયો। મુનિના તપોબળથી આશ્રમ એવો શાંતિસ્થાન બન્યો હતો કે ત્યાં જંગલી પશુઓ પણ શાંત અને નિર્વૈર રહેતા।

Verse 46

स पुंस्कोकिलमाधुर्या यत्रास्ते स महामुनिः । क्रोशमात्रं स्थितातस्मादगायत वराप्सराः ॥

ત્યાં, જ્યાં તે મહર્ષિ પુરૂષ કોયલના ગીત જેવી મધુરતા વચ્ચે નિવાસ કરતો હતો, ત્યાં શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓ માત્ર એક ક્રોશ અંતરે ઊભી રહીને ગાવા લાગી।

Verse 47

तद्गीतध्वनिमाकर्ण्य मुनिर्विस्मितमानसः । जगाम तत्र यत्रास्ते सा बाला रुचिरानना ॥

તે ગીતનો ધ્વનિ સાંભળીને મુનિનું મન આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું; અને જ્યાં તે સુલલિતમુખી કન્યા બેઠી હતી, ત્યાં તેઓ ગયા।

Verse 48

तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं मुनिः संस्तभ्य मानसम् । क्षोभणायागतां ज्ञात्वा कोपामर्षसन्वितः ॥

તેણી સર્વાંગસુંદર છે એમ જોઈ મુનિએ પોતાનું ચિત્ત સ્થિર કર્યું. તે પોતાની તપસ્યામાં વિઘ્ન કરવા આવી છે એમ જાણી, તે ક્રોધ અને અમર્ષથી ભરાઈ ગયો.

Verse 49

उवाचेदं ततो वाक्यं महर्षिस्तां महातपाः ।

પછી તે મહર્ષિ, તે મહાબળ તપસ્વી, તેણીને ઉદ્દેશીને આ વચનો બોલ્યો.

Verse 50

यस्माद् दुःखार्जितस्येह तपसो विघ्नकारणात् । आगतासि मदोन्मत्ते मम दुःखाय खेचरि ॥

મેં કષ્ટપૂર્વક કરેલી તપસ્યામાં વિઘ્ન કરનાર બનીને તું અહીં આવી છે. હે મત્તે, હે આકાશગામિની, તું મારા શોક માટે જ આવી છે.

Verse 51

तस्मात् सुपर्णगोत्रे त्वं मत्क्रोधकलुषीकृता । जन्म प्राप्स्यसि दुष्प्रज्ञे यावद्वर्षाणि षोडश ॥

અતએવ મારા ક્રોધથી કલુષિત થઈ તું સુપર્ણના વંશમાં જન્મ પામશે. હે દુષ્ટમતિ, તું સોળ વર્ષ સુધી તેવી જ રહેશે.

Verse 52

निजरूपं परित्यज्य पक्षिणीरूपधारिणी । चत्वारस्ते च तनया जनिष्यन्तेऽधमाप्सराः ॥

તે પતિતા અપ્સરા પોતાનું પૂર્વ સ્વરૂપ ત્યજીને માદા પક્ષીનું રૂપ ધારણ કરશે; અને તેને ચાર પુત્રો જન્મશે.

Verse 53

अप्राप्य तेषु च प्रीतिं शस्त्रपूता पुनर्दिवि । वासमाप्स्यसि वक्तव्यं नोत्तरं ते कथञ्चन ॥

તેમની પ્રસન્નતા ન મળ્યા છતાં, શસ્ત્રથી શુદ્ધ થઈ તું ફરી સ્વર્ગમાં નિવાસ પ્રાપ્ત કરશ. તને હવે કોઈ રીતે વધુ કંઈ કહેવાનું નથી.

Verse 54

इति वचनमसह्यं कोपसंरक्तदृष्टिश्चलकलबलयां तां मानिनीं श्रावयित्वा । तरलतरतरङ्गां गां परित्यज्य विप्रः प्रथितगुणगणौघां संप्रयाताः खगङ्गाम् ॥

તે ગર્વિત સ્ત્રીને અસહ્ય વચનો કહી—ક્રોધથી તેની નજર લાલ થઈ હતી અને તે સતત અશાંત રીતે બકબક કરતી હતી—તે બ્રાહ્મણ સદા અશાંત તરંગોથી કંપતી તે ભૂમિ છોડીને, સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ ગુણસમૂહ ધરાવતી ખ્યાત ગંગા નદી તરફ પ્રસ્થાન કર્યો।