Shloka 38

Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)

Devanagari script

लाभे न हर्षयेद्‌ यस्तु न व्यथेद्‌ योडवमानित: । असम्मूढश्न यो नित्यं स राजवसतिं वसेत्‌,जो अभीष्ट वस्तुकी प्राप्ति होनेपर (अधिक) हर्षित नहीं होता अथवा अपमानित होनेपर अधिक व्यथाका अनुभव नहीं करता और सदा मोहशून्य होकर विवेकसे काम लेता है, वही राजाके यहाँ सुखपूर्वक रह सकता है

Transliteration

lābhe na harṣayed yas tu na vyathed yo 'vamānitaḥ | asammūḍhaś ca yo nityaṁ sa rājavasatiṁ vaset ||

Translation

ધૌમ્યએ કહ્યું—લાભ મળ્યે અતિ હર્ષ ન કરનાર, અપમાનિત થવાથી વ્યથિત ન થનાર, અને સદા મોહરહિત રહી વિવેકથી વર્તનાર—એ જ રાજાના નિવાસમાં સુખથી રહી શકે છે.

Word by Word

लाभेin gain / on obtaining

नnot

हर्षयेत्should rejoice / should become elated

यःwho

तुbut / indeed

नnot

व्यथेत्should be distressed / should grieve

यःwho

अवमानितःinsulted / dishonored

असम्मूढःnot deluded / unconfused

चand

यःwho

नित्यम्always

सःhe

राजवसतिम्the king's residence / royal abode

वसेत्should dwell / may live

Speaker

धौग्य उवाच

Characters & Entities

Dhaugya

king (rājā)

royal residence (rāja-vasati)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes