Shloka 32
Sāvitrī’s Report and Nārada’s Prognosis (सावित्र्याख्यान—सत्यवान्-गुणवर्णनं तथा अल्पायुषः पूर्वसूचना)
Devanagari script
गतो दशरथ: स्वर्ग वनस्थौ रामलक्ष्मणौ । गृहाण राज्यं विपुलं क्षेमं निहतकण्टकम्
Translation
“દશરથ સ્વર્ગે ગયા છે; રામ-લક્ષ્મણ વનમાં રહે છે. હવે આ વિશાળ રાજ્ય ક્ષેમ અને નિષ્કંટક છે—તું તેને ગ્રહણ કર.”
Word by Word
गतःhas gone
गतः:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त (past passive participle, used actively), Masculine, Nominative, Singular
दशरथःDaśaratha
दशरथः:
Karta
TypeNoun
Rootदशरथ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वर्गम्to heaven
स्वर्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
वनस्थौdwelling in the forest (the two)
वनस्थौ:
Karta
TypeAdjective
Rootवनस्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
रामलक्ष्मणौRāma and Lakṣmaṇa
रामलक्ष्मणौ:
Karta
TypeNoun
Rootराम + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
गृहाणaccept / take
गृहाण:
Karma
TypeVerb
Rootग्रह्
Formलोट् (imperative), Second, Singular, परस्मैपदम्
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
विपुलम्vast
विपुलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
क्षेमम्secure / prosperous
क्षेमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootक्षेम (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
निहतकण्टकम्with thorns removed; free of obstacles/enemies
निहतकण्टकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिहत + कण्टक (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
मार्कण्डेय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes