Shloka 19
Adhyāya 168: Arjuna’s counters to māyā-rains and the onset of darkness
Nivātakavaca engagement
निघ्नन् प्रोथेन पृथिवीं विलिखंश्ररणैरपि । सम्मार्जञ्जठरेणोर्वी विवर्तश्न मुहुर्मुहु:
nighnan prothena pṛthivīṁ vilikhañ śṛṅgair api | sammārjan jaṭhareṇorvīṁ vivartaś ca muhur muhuḥ ||
તે પોતાની થૂંથણીથી ધરતી પર ઘા કરતો અને શિંગોથી પણ ખૂંચતો; પગથી જમીન ખોદતો. પછી વારંવાર પડીને પોતાના પેટથી ત્યાંની માટીને એવી રીતે ઘસીને સાફ કરતો કે જાણે ત્યાં ઝાડૂ વળી હોય.
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse primarily serves a descriptive purpose: it highlights intense restlessness and physical agitation through vivid natural imagery. Ethically, it can be read as illustrating how inner disturbance manifests outwardly in repeated, compulsive action.
Arjuna describes a creature’s behavior: it strikes the ground with its snout, scrapes with its horns, digs with its feet, and repeatedly rolls and rubs its belly on the earth, leaving the spot looking swept clean.