Shloka 62
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
कान्दिग्भूतं छिन्नगात्र विसंज्ञं दुर्योधनो द्रक्ष्यति सर्वसैन्यम् । हताश्चवीराग्रयनरेन्द्रनागं पिपासिते श्रान्तपत्रं भयारत॑म्
sañjaya uvāca |
kāndigbhūtaṃ chinnagātraṃ visaṃjñaṃ duryodhano drakṣyati sarvasainyam |
hatāś ca vīrāgrya-narendra-nāgaṃ pipāsite śrānta-patraṃ bhayārtaṃ ||
સંજય બોલ્યા—દુર્યોધન પોતાની આખી સેના દિશાહીન અને ગભરાયેલી જોશે—અંગછેદ થયેલા, ઘણા અચેત થઈ પડેલા. તે અગ્રણી વીરો અને રાજહાથીઓને હત થયેલા જોશે; હાથીઓ તરસથી વ્યાકુળ, થાકથી પાનના પંખા ઢળી ગયેલા, ભયથી પીડિત હશે. અધર્મના નિશ્ચયથી ઉપજેલા આ વિનાશ સામે, ધર્મ છોડીને યુદ્ધ પસંદ કર્યાનું નૈતિક ફળ તેને અનિવાર્ય રીતે ભોગવવું પડશે.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical law of consequence: a war pursued through pride and adharma culminates in terror, disorder, and irreversible loss, forcing even the instigator to confront the fruits of his choices.
Sañjaya vividly foretells what Duryodhana will see on the battlefield: the Kaurava forces in chaos, warriors mutilated or unconscious, leading heroes and war-elephants slain, and the survivors exhausted, thirsty, and overwhelmed by fear.