Shloka 25
भीष्म–रामजामदग्न्ययुद्धप्रस्थानवर्णनम्
Bhishma’s Account of Parashurama’s Challenge and the March to Kurukshetra
Devanagari script
ततो हाहाकृतं सर्व रामे भूतलमश्रिते । जगदू भारत संविग्नं यथार्कपतने भवेत्,परशुरामके पृथ्वीपर गिरते ही मानो आकाशसे सूर्य टूटकर गिरे हों, ऐसा समझकर सारा जगत् भयभीत हो हाहाकार करने लगा
Transliteration
tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ rāme bhūtalamaśrite | jagadū bharata saṃvignaṃ yathārkapatane bhavet ||
Translation
રામ (પરશુરામ) ધરતી પર પડતાં જ સર્વત્ર હાહાકાર મચી ગયો. હે ભારત! જાણે આકાશમાંથી સૂર્ય પડી ગયો હોય તેમ આખું જગત ભયથી કંપી ઊઠ્યું.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिक)
Formअव्यय
हाहाकृतम्a cry of ‘hā hā’, an outcry
हाहाकृतम्:
Karta
TypeNoun
Rootहाहाकृत (कृदन्त; √कृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रामेwhen/while Rāma (Paraśurāma) [was]
रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भूतलम्the ground, earth-surface
भूतलम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आश्रितेhaving resorted to, having reached
आश्रिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootआश्रित (कृदन्त; √श्रि + आ)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (रामे इति सह)
जगत्the world
जगत्:
Karta
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उindeed, surely (emphatic particle)
उ:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
Formअव्यय
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
संविग्नम्alarmed, agitated
संविग्नम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसंविग्न (कृदन्त; √विज्/√विज्? + सम्; past participle in sense ‘agitated’)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (जगत् इति विशेषणम्)
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय
अर्कपतनेat the falling of the sun
अर्कपतने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्कपतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भवेत्would be, might occur
भवेत्:
TypeVerb
Root√भू
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaR
Rāma (Paraśurāma)B
Bhārata (addressee)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes