Shloka 16
अदारा-नीति
Crisis Composure) and ‘Jaya’ Śravaṇa (Morale-Instruction
आत्मानं वा परित्यज्य शत्रुं वा विनिपात्य च । अतोःन््येन प्रकारेण शान्तिरस्य कुतो भवेत्
ātmānaṃ vā parityajya śatruṃ vā vinipātya ca | ato'nyena prakāreṇa śāntir asya kuto bhavet ||
પોતાનો પ્રાણ ત્યજીને અથવા શત્રુને પાડી દેીને—આ બેમાંથી એક રીતે જ એવો યોદ્ધા શાંતિ પામે છે. બીજા કોઈ પ્રકારથી તેને શાંતિ ક્યાંથી મળે? તેથી જે દૃઢસંકલ્પ ક્ષત્રિય વારંવાર પરાજિત થઈ ક્રોધથી દગ્ધ થયો હોય, તે વિજયની ઇચ્છાથી શત્રુઓ પર અવશ્ય આક્રમણ કરે; કારણ કે દેહત્યાગ કે શત્રુનિપાત—એ જ તેની શાંતિના માર્ગ છે.
पुत्र उवाच
Educational Q&A
For a kṣatriya consumed by the logic of honor and warfare, inner peace is portrayed as attainable only through decisive resolution of conflict—either by self-sacrifice (death in battle) or by defeating/slaying the enemy; compromise is implied to prolong agitation and dishonor.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, the speaker (the son) articulates a hardline martial stance: a repeatedly defeated, anger-burnt warrior should launch an attack seeking victory, because only death or the enemy’s fall brings him ‘śānti’.