Shloka 3
Strī-parva Adhyāya 22 — Gāndhārī’s Battlefield Lament for the Fallen (Āvantya, Bāhlika, Jayadratha, and Duḥśalā)
तं शुगालाश्व कड्काश्ष क्रव्यादाश्न पृथग्विधा: । तेन तेन विकर्षन्ति पश्य कालस्य पर्ययम्,उसे सियार, कंक और नाना प्रकारके मांसभक्षी जीव-जन्तु इधर-उधर खींच रहे हैं। यह समयका उलट-फेर तो देखो
taṁ śṛgālāśva-kaṅkāś ca kravyādāś ca pṛthagvidhāḥ | tena tena vikarṣanti paśya kālasya paryayam ||
વૈશંપાયન બોલ્યા—શિયાળાઓ, કંક પક્ષીઓ અને નાનાપ્રકારના માંસભક્ષી જીવો તેને અહીં-ત્યાં ખેંચી રહ્યા છે. કાળનો આ પલટો જુઓ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark reversal brought by Kāla (Time): those once honored in life are reduced to helpless bodies on a battlefield, subject to scavengers. It highlights impermanence and the moral gravity of war’s consequences.
In the aftermath of the Kurukṣetra slaughter, the scene is described with grim realism: carrion-eaters drag bodies in different directions, and the speaker points to this as a shocking ‘turn of time’—a sign of the world overturned by war.