Shloka 266
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
उदगाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभि्न॑प । राजन! वाणीद्वारा ललकारने और महावतोंके अंकुशोंकी मार खानेपर हाथी जो चिग्घाड़ते हैं
udagātā tatra saṅgrāme trisāmā dundubhir nṛpa | rājan vāṇīdvārā lalakāraṇe ca mahāvatānām aṅkuśa-māra-khinnā gajānāṁ cicchāḍa-śabdaḥ kolāhala-karatala-dhvani-sahitaḥ sa yajñe vaṣaṭkāraḥ | nareśvara saṅgrāme yasyā dundubheḥ gambhīrā dhvaniḥ sa eva sāmavedasya trīṇi mantrāṇi paṭhan udagātā ||
રાજન! તે સંગ્રામમાં દુન્દુભિ જ ત્રિસામ પાઠ કરનાર ઉદગાતા છે. વાણીથી કરેલી લલકાર, અને મહાવતોના અંકુશના ઘા ખાઈને હાથીઓની ચિઘાડ—જે કોલાહલ અને કરતલધ્વનિ સાથે મિશ્રિત થાય છે—તે યજ્ઞમાં વષટ્કાર બની જાય છે. નરેશ્વર! સંગ્રામ-દુન્દુભિનો ગંભીર નાદ જ જાણે સામવેદના ત્રણ મંત્રોનું પાઠ કરનાર ઉદગાતા છે.
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse reimagines the battlefield through the grammar of Vedic sacrifice: the drum becomes the Udgātṛ, and the cries and elephant-trumpeting become the vaṣaṭ-call. It highlights how kings and warriors interpret action through dharma and ritual categories, stressing the moral weight and solemnity of war.
Ambarīṣa addresses a king and describes the sounds of battle—shouts, clamor, clapping, elephant cries, and the deep drumbeat—mapping each onto elements of a yajña, especially the Udgātṛ’s Sāman chanting and the vaṣaṭ exclamation.