Shloka 56
Rāma–Jāmadagnya-janma-kāraṇa and Kṣatra-kṣaya
Paraśurāma’s origins and the depletion/restoration of kṣatriya lineages
विश्वामित्रस्य पौत्रस्तु रैभ्यपुत्रो महातपा:,महाराज! विश्वामित्रके पौत्र तथा रैभ्यके पुत्र महातेजस्वी परावसुने भरी सभामें आक्षेप करते हुए कहा--“राम! राजा ययातिके स्वर्गसे गिरनेके समय जो प्रतर्दन आदि सज्जन पुरुष यज्ञमें एकत्र हुए थे, क्या वे क्षत्रिय नहीं थे? तुम्हारी प्रतिज्ञा झूठी है। तुम व्यर्थ ही जनताकी सभामें डींग हाँका करते हो कि मैंने क्षत्रियोंका अन्त कर दिया। मैं तो समझता हूँ कि तुमने क्षत्रिय वीरोंके भयसे ही पर्वतकी शरण ली है। इस समय पृथ्वीपर सब ओर पुनः सैकड़ों क्षत्रिय भर गये हैं!
viśvāmitrasya pautras tu raibhyaputro mahātapāḥ | mahārāja viśvāmitrake pautra tathā raibhyake putra mahātejasvī parāvasune bhari sabhāyām ākṣepaṃ kurvan uvāca— “rāma! rājā yayāteḥ svargād bhraṃśamāne yāḥ pratardana-ādayaḥ sajjanapuruṣā yajñe samāgatāḥ, kiṃ te kṣatriyā na āsan? tava pratijñā mṛṣā. tvaṃ vṛthāiva janatāyāḥ sabhāyāṃ ḍīṅgaṃ hāṅkaroṣi— ‘mayā kṣatriyāṇām antaḥ kṛtaḥ’ iti. ahaṃ tu manye kṣatriyavīrabhayād eva tvaṃ parvataśaraṇaṃ gataḥ. idānīṃ pṛthivyāṃ sarvataḥ punaḥ śatāni kṣatriyāḥ saṃjātāḥ!”
મહારાજ! વિશ્વામિત્રના પૌત્ર અને રૈભ્યના પુત્ર એવા મહાતપસ્વી પરાવસુએ સભામાં રામને ઠપકો આપતાં કહ્યું— “રામ! રાજા યયાતિ સ્વર્ગથી પડતો હતો ત્યારે યજ્ઞમાં પ્રતર્દન વગેરે સજ્જનો એકત્ર થયા હતા; શું તેઓ ક્ષત્રિય ન હતા? તારી પ્રતિજ્ઞા ખોટી છે. જનસભામાં તું વ્યર્થ ગર્વ કરે છે કે ‘મેં ક્ષત્રિયોનો અંત કર્યો.’ મને તો લાગે છે કે ક્ષત્રિય વીરોના ભયથી જ તું પર્વતોમાં આશ્રય લીધો. આજે પણ પૃથ્વી પર સર્વત્ર ફરી સૈકડો ક્ષત્રિયો ઊભા થયા છે!”
वासुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage critiques empty boasting and insists that vows and public claims must align with truth and observable reality. It also implies that violence claimed as total ‘extermination’ is neither sustainable nor a reliable basis for moral authority; ethical standing depends on सत्य (truth) and restraint, not on self-advertised feats.
Vāsudeva recounts how Parāvasu, in a public assembly, rebukes Rāma (Paraśurāma). He challenges Rāma’s claim of having ended the Kṣatriyas by citing Kṣatriyas present at Yayāti’s sacrifice (such as Pratardana) and argues that Kṣatriyas have reappeared everywhere, suggesting Rāma’s retreat to the mountains was driven by fear rather than victory.