Shloka 766
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
प्रवृत्ती वा निवृत्ती वा तत्फलं सो<श्चुते महत् । “वह क्षेत्रज्ञ मैं हूँ। जो कर्मपरायण मनुष्य हैं
pravṛttī vā nivṛttī vā tatphalaṃ so 'śnute mahat |
વૈશંપાયન બોલ્યા—કોઈ પ્રવૃત્તિનો માર્ગ અપનાવે કે નિવૃત્તિનો, તે તેના અનુરૂપ મહાન ફળ નિશ્ચિતપણે પ્રાપ્ત કરે છે. “તે ક્ષેત્રજ્ઞ હું છું. જે કર્માસક્ત અને કર્મપરાયણ છે, તેઓ પુનરાવર્તનશીલ છે; તેથી તેમના માટે નિવૃત્તિનો માર્ગ દુર્લભ છે. જે પ્રાણી જેમ સ્વભાવથી રચાયેલો છે અને જે-જે પ્રવૃત્તિ અથવા નિવૃત્તિરૂપ કર્મમાં જોડાય છે, તે તે જ પ્રમાણે મહાન ફળનો ભાગી બને છે.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That both engagement in action (pravṛtti) and renunciation (nivṛtti) yield powerful results, and a person inherits the fruit aligned with their nature and chosen mode of conduct; hence nivṛtti is difficult for those strongly action-oriented.
Vaiśampāyana continues a didactic exposition in Śānti Parva, summarizing how different life-orientations—worldly action versus withdrawal—lead to corresponding outcomes, framing an ethical psychology of disposition and consequence.