Shloka 17
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
न चाभिमन्यते किंचिन्न च बुध्यति काषठवत् । तदा प्रकृतिमापन्नं युक्तमाहुर्मनीषिण:
na cābhimanyate kiṃcin na ca budhyati kāṣṭhavat | tadā prakṛtim āpannaṃ yuktam āhur manīṣiṇaḥ ||
વસિષ્ઠ બોલ્યા—જ્યારે તે કશાનું પણ અભિમાન કરતો નથી અને કાઠ સમો નિર્વિકાર રહી જાય છે, ત્યારે મનીષીઓ કહે છે કે તેણે પોતાની મૂળ પ્રકૃતિ પ્રાપ્ત કરી અને તે યોગમાં યુક્ત થયો છે।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse defines a hallmark of yogic integration: the cessation of possessive identification (abhimāna) and reactive cognition, so that one abides in one’s own nature (prakṛti) without mental constructions. Ethically, it points to freedom from ‘mine-ness’ and ego-driven grasping, which stabilizes conduct and reduces harm.
Vasiṣṭha is instructing about inner realization and the yogic condition. He describes a state where the senses and mind no longer project outward and the person remains unmoved—‘like wood’—not as dullness, but as non-reactive steadiness that the wise recognize as true yoga and return to one’s pure nature.