Shloka 33
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
श्लेष्ममूत्रपुरीषे च तीव्रगन्धसमन्विते । शुक्रशोणितसंघाते मज्जास्नायुपरिग्रहे
śleṣma-mūtra-purīṣe ca tīvra-gandha-samanvite | śukra-śoṇita-saṅghāte majjā-snāyu-parigrahe ||
ભીષ્મે કહ્યું—આ દેહ કફ, મૂત્ર અને મલથી ભરેલો, તીવ્ર દુર્ગંધથી વ્યાપ્ત; માત્ર શુક્ર-શોણિતના સંઘાતથી બનેલો અને મજ્જા તથા સ્નાયુઓથી બંધાયેલો અપવિત્ર પાત્ર છે—એમાં જ જીવને વસવું પડે છે। આ જાણીને મનુષ્યે પરમ હિતરૂપ આત્માને સમજવી અને તેને મેળવવા શાસ્ત્રોક્ત યોગસાધનો શીખવા જોઈએ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse cultivates dispassion (vairāgya) by emphasizing the body’s impure, composite nature, urging the seeker to turn toward ātma-jñāna (knowledge of the Self) and śāstra-taught yogic disciplines as the true means to the highest good.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and liberation-oriented wisdom. Here he describes the foul constituents of embodied existence to redirect the king’s attention from worldly attachment to spiritual practice and Self-realization.