Shloka 5
अव्यक्तकालमान-निर्णयः
Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind
श्रुतोडसि न: पण्डितो धीरवादी साधुशब्दश्षरते ते पतत्रिन् कि मन्यसे श्रेष्ठतमं द्विज त्वं कस्मिन् मनस्ते रमते महात्मन्
śruto ’si naḥ paṇḍito dhīravādī sādhūśabdaḥ śrūyate te patatrin | kiṁ manyase śreṣṭhatamaṁ dvija tvaṁ kasmin manas te ramate mahātman ||
ભીષ્મે કહ્યું—મહાત્મન્! અમે સાંભળ્યું છે કે તમે પંડિત અને ધીર, વિવેકી વક્તા છો. હે પતત્રિન્! તમારી સાધુ વાણીની કીર્તિ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! તમારા મતમાં સર્વશ્રેષ્ઠ વસ્તુ કઈ છે? અને તમારું મન કામાં રમે છે?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic inquiry: true excellence is to be identified through the testimony of the wise, and the state of one’s mind—what it naturally delights in—reveals one’s ethical and spiritual orientation. It foregrounds the value of learned, steady speech (sādhu-śabda) as a marker of wisdom.
Bhīṣma addresses a renowned bird-sage, acknowledging its reputation for wise and noble speech, and asks two guiding questions: what it considers the सर्वोत्तम (highest good) and where its mind finds abiding delight—setting up a discourse on values and dharma.