Shloka 8
यज्ञेऽहिंसा-प्राधान्यम्
Primacy of Non-Harm in Sacrificial Ethics
यदि यज्ञांश्न वक्षांश्न यूपांश्नोद्दिश्य मानवा: । वृथा मांसं न खादन्ति नैष धर्म: प्रशस्थते,यदि कहें कि मनुष्य यूपनिर्माणके उद्देश्यसे जो वृक्ष काटते और यज्ञके उद्देश्यसे पशुबलि देकर जो मांस खाते हैं, वह व्यर्थ नहीं है। अपितु धर्म ही है तो यह ठीक नहीं; क्योंकि ऐसे धर्मकी कोई प्रशंसा नहीं करते
Bhīṣma uvāca: yadi yajñārtham vṛkṣān yūpārtham uddiśya mānavāḥ vṛthā māṁsaṁ na khādanti, naiṣa dharmaḥ praśasyate.
ભીષ્મે કહ્યું—જો લોકો દલીલ કરે કે યૂપ માટે વૃક્ષ કાપવું અને યજ્ઞના નામે પશુબલિ આપી મળેલું માંસ ખાવું ‘વ્યર્થ’ નથી, તેથી તે ધર્મ છે—તો એ માન્ય નથી. આવા ધર્મની પ્રશંસા થતી નથી; માત્ર ‘યજ્ઞ’નું નામ જોડવાથી હિંસા ધર્મ બની જતી નથી.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma rejects the claim that harm becomes righteous merely because it is linked to sacrifice. Dharma is not validated by ritual labeling; actions involving violence (such as cutting trees for yūpas and consuming sacrificial meat) are not automatically praiseworthy.
In the Shanti Parva’s ethical instruction, Bhishma addresses arguments used to defend sacrificial violence. He counters that such reasoning does not establish true dharma and that this kind of ‘dharma’ is not commended.