Shloka 116
कुण्डधारोपाख्यानम्
Kuṇḍadhāra-Upākhyāna: Dharma’s Superiority over Wealth and Desire
मीमांसित्वोभयं देवा: सममन्नमकल्पयन् । इस विषयमें प्राचीन वृत्तान्तोंको जाननेवाले लोग ब्रह्माजीकी गायी हुई गाथाका वर्णन किया करते हैं, जो इस प्रकार है--पहले देवतालोग श्रद्धाहीन पवित्र और पवित्रतारहित श्रद्धालुके द्रव्यको यज्ञकर्मके लिये एक-सा ही समझते थे। इसी प्रकार वे कृपण वेदवेत्ता और महादानी सूदखोरके अन्नमें भी कोई अन्तर नहीं मानते थे। देवताओंने खूब सोच- विचारकर दोनों प्रकारके अन्नोंको समान निश्चित किया था
mīmāṃsitvobhayaṃ devāḥ samam annam akalpayan |
ભીષ્મે કહ્યું—બન્ને પક્ષનું પરિક્ષણ કરીને દેવોએ યજ્ઞાર્થે અન્નને સમાન ઠરાવ્યું. આ વિષયમાં પ્રાચીન પરંપરાના જાણકારો બ્રહ્માએ ગાયેલી ગાથા કહે છે—પૂર્વકાળે દેવો યજ્ઞકર્મ માટે શ્રદ્ધાહીન પરંતુ બહારથી શુદ્ધ જણાતા માણસનું દ્રવ્ય અને શ્રદ્ધાવાન પરંતુ વિધિ-શુદ્ધિમાં ઓછું પડતું માણસનું દ્રવ્ય—બન્નેને સમાન માનતા. તેમ જ કৃপણ વેદવેત્તાનું અન્ન અને મહાદાની સૂદખોરનું અન્ન—એમાં પણ તેઓ કોઈ ભેદ ન કરતા. સારી રીતે વિચાર-વિમર્શ કરીને દેવોએ બન્ને પ્રકારના અન્નને સમાન નિશ્ચિત કર્યું.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage highlights a tension between inner intention (śraddhā, ethical disposition) and external qualifications (ritual purity, social reputation). By saying the gods ‘made both foods equal’ after deliberation, it frames a debate about how offerings should be evaluated—whether by the giver’s inner faith, outward purity, learning, generosity, or moral taint (e.g., usury).
Bhīṣma introduces an old traditional account: people who know ancient lore cite a gāthā attributed to Brahmā. The gāthā reports that the gods, after considering two contrasting cases of donors and their food/wealth, decided to treat the offerings as equivalent for sacrificial purposes.