Shloka 18
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
पज्चेन्द्रियाणि संधाय मनसि स्थापयेद् यतिः । यदैतान्यवतिष्ठन्ति मन:षष्ठान्यथात्मनि
pañcendriyāṇi saṃdhāya manasi sthāpayet yatiḥ | yadāitāny avatiṣṭhanti manaḥ-ṣaṣṭhāny athātmani, sattva-saṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
વ્યાસે કહ્યું—યતિએ પાંચે ઇન્દ્રિયોને સંહરીને મનમાં સ્થાપિત કરવી જોઈએ. જ્યારે આ—મનને છઠ્ઠું માનીને—આત્મામાં સ્થિર થાય છે, ત્યારે ધીર પુરુષ સત્ત્વસેવનથી નિદ્રા (જડતા) નો ઉચ્છેદ કરવા યોગ્ય બને છે. ઇન્દ્રિયનિગ્રહ અને મનની સ્થિરતા યોગમાર્ગનો આધાર છે.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Restrain the five senses and stabilize them in the mind; when senses and mind become steady in the Self, cultivating sattva enables one to overcome torpor (sleep) and advance in yogic discipline.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa instructs on inner practice: the renunciant is advised to collect the senses, fix them in the mind, and through sattva-oriented living attain wakeful clarity and self-mastery.