Next Verse

Shloka 1

अध्याय २०८ — इन्द्रियनिग्रहः, सत्याहिंसात्मकवाक्, कर्मफलविवेकः

Restraint of the Senses, Non-harming Truthful Speech, and Discernment of Karmic Consequence

ऑपन-- मा बछ। अ<-छऋाज - पुरुष (श्रीकृष्ण) ही यह सब कुछ हैं। अष्टाधिकद्विशततमो< ध्याय: ब्रह्माके पुत्र मरीचि आदि प्रजापतियोंके वंशका तथा प्रत्येक दिशामें निवास करनेवाले महर्षियोंका वर्णन युधिछिर उवाच के पूर्वमासन्‌ पतय: प्रजानां भरतर्षभ । के चर्षयो महाभागा दिक्षु प्रत्येकश: स्मृता:,युधिष्ठिरने पूछा--भरतश्रेष्ठ! पूर्वकालमें कौन-कौन-से लोग प्रजापति थे और प्रत्येक दिशामें किन-किन महाभाग महर्षियोंकी स्थिति मानी गयी है

yudhiṣṭhira uvāca |

pūrvam āsan patayaḥ prajānāṃ bharatarṣabha |

ke cārṣayo mahābhāgā dikṣu pratyekaśaḥ smṛtāḥ ||

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પ્રાચીનકાળમાં પ્રજાઓના અધિપતિ (પ્રજાપતિ) કોણ કોણ હતા? અને દરેક દિશામાં કયા કયા મહાભાગ મહર્ષિઓનું નિવાસ સ્થાન સ્મૃતિમાં માન્ય છે?

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
केwho (which persons)
के:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
पूर्वम्formerly, in earlier times
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Plural, Parasmaipada
पतयःlords, masters
पतयः:
Karta
TypeNoun
Rootपति
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रजानाम्of the creatures/subjects
प्रजानाम्:
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Genitive, Plural
भरतर्षभO bull among the Bharatas (best of Bharatas)
भरतर्षभ:
Sampradana
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
केwho (which ones)
के:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Plural
महाभागाःgreatly fortunate, illustrious
महाभागाः:
TypeAdjective
Rootमहाभाग
FormMasculine, Nominative, Plural
दिक्षुin the directions
दिक्षु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Locative, Plural
प्रत्येकशःseparately, in each (direction)
प्रत्येकशः:
TypeIndeclinable
Rootप्रत्येकशस्
स्मृताःare remembered/are regarded (as)
स्मृताः:
TypeVerb
Rootस्मृ
Formक्त, Masculine, Nominative, Plural, Passive (past participle)

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
B
Bharatarṣabha (addressee, traditionally Bhīṣma in Śānti Parva)
P
Prajāpatis (implied by 'patayaḥ prajānām')
Ṛṣis (sages)
D
Dik (the directions/quarters)