Shloka 14

Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka

Examination of Faults and Discernment of the Guṇas

Devanagari script

सर्वाण्येतानि संवार्य द्वाराणि मनसि स्थित: । मनस्येकाग्रतां कृत्वा तत्परं प्रतिपद्यते,समस्त इन्द्रियोंको रोककर संकल्पमात्रसे मनमें स्थित हो उन सबको हृदयमें एकत्र करके साधक उससे भी परे विद्यमान परमात्माको प्राप्त कर लेता है

Transliteration

sarvāṇy etāni saṃvārya dvārāṇi manasi sthitaḥ | manasy ekāgratāṃ kṛtvā tat-paraṃ pratipadyate ||

Translation

ભીષ્મ બોલ્યા—આ સર્વ દ્વારો (ઇન્દ્રિયો) સંયમમાં રાખી મનમાં સ્થિત રહી, મનને એકાગ્ર કરીને; જ્યારે સાધક સર્વ શક્તિઓને હૃદયમાં એકત્ર કરી ‘તે’ પરમ તત્ત્વમાં સંપૂર્ણ તત્પર બને છે, ત્યારે તે બધાથી પર રહેલા પરમાત્માને પ્રાપ્ત કરે છે।

Word by Word

सर्वाणिall

एतानिthese

संवार्यhaving restrained/closed

द्वाराणिdoors/gates (sense-openings)

मनसिin the mind

स्थितःsituated/abiding

मनसिin the mind

एकाग्रताम्one-pointedness/concentration

कृत्वाhaving made

तत्परम्the Supreme/that which is beyond (as object of attainment)

प्रतिपद्यतेattains/approaches/realizes

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

mind (manas)

senses (indriyas, implied)

Supreme Self (Paramatman, implied)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes