Shloka 1
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
/ ऑपनआक्रात बछ। ््ज्स::ः:, एकाधिकंद्विशततमो<्ध्याय: बृहस्पतिके प्रश्नके उत्तरमें मनुद्वारा कामनाओंके त्यागकी एवं ज्ञानकी प्रशंसा तथा परमात्मतत्त्वका निरूपण युधिछिर उवाच कि फल ज्ञानयोगस्य वेदानां नियमस्य च । भूतात्मा च कथं ज्ञेयस्तन्मे ब्रूहि पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! ज्ञानयोगका, वेदोंका तथा वेदोक्त नियम (अग्निहोत्र आदि) का क्या फल है? समस्त प्राणियोंके भीतर रहनेवाले परमात्माका ज्ञान कैसे हो सकता है? यह मुझे बताइये
Yudhiṣṭhira uvāca | kiṃ phalaṃ jñānayogasya vedānāṃ niyamasya ca | bhūtātmā ca kathaṃ jñeyas tan me brūhi pitāmaha ||
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું— પિતામહ! જ્ઞાનયોગનું, વેદોનું તથા વેદોક્ત નિયમો (અગ્નિહોત્ર વગેરે)નું ફળ શું છે? અને સર્વ પ્રાણીઓમાં નિવાસ કરનાર અંતરાત્માનું યથાર્થ જ્ઞાન કેવી રીતે થાય? કૃપા કરીને મને કહો।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a central inquiry of Śānti Parva: whether ritual observance and scriptural study culminate in a higher fruit, and how that culmination is fulfilled through direct knowledge of the indwelling Self (bhūtātmā). It sets up the primacy of inner realization as the measure of religious practice.
In the post-war instruction of Śānti Parva, Yudhiṣṭhira approaches the revered elder Bhīṣma (addressed as Pitāmaha) with a philosophical question. He asks for the results of jñānayoga, Vedic learning, and prescribed rites, and requests guidance on realizing the Self present in all beings.