Shloka 11
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
होमकाले तथा जुद्वन्नतुकाले तथा व्रजन् । अनन्यस्त्रीजन: प्राज्ञो ब्रह्मचारी तथा भवेत्
homakāle tathā yudvan ṛtukāle tathā vrajan | ananyastrījanaḥ prājño brahmacārī tathā bhavet ||
ભીષ્મે કહ્યું—જે પુરુષ યોગ્ય સમયે નિત્ય હોમ કરે છે, ઋતુકાળમાં જ પોતાની પત્ની પાસે જાય છે અને પરસ્ત્રીઓ તરફ કદી દૃષ્ટિ નથી કરતો—એવો જ્ઞાની ગૃહસ્થ પણ બ્રહ્મચારી સમાન માનવામાં આવે છે: સંયમી, નિયત અને ધર્મનિષ્ઠ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Brahmacarya is presented not only as literal celibacy but as disciplined conduct: regular performance of sacred duties, conjugal relations confined to dharmically permitted times, and unwavering fidelity—no pursuit of other women. Such restraint makes a householder comparable to a brahmacārin in ethical stature.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira standards of self-control for householders. He defines a model of restrained domestic life—ritual regularity and sexual moderation—framing it as brahmacarya-like discipline within gṛhastha life.