Shloka 12
Adhyāya 189: Japa—Inquiry into the Jāpaka, Method
Vidhi), and Fruit (Phala
गोभ्यो वृत्ति समास्थाय पीता: कृष्युपजीविन: । स्वधर्मान् नानुतिष्ठन्ति ते द्विजा वैश्यतां गता:
gobhyo vṛttiṃ samāsthāya pītāḥ kṛṣyupajīvinaḥ | svadharmān nānutiṣṭhanti te dvijā vaiśyatāṃ gatāḥ ||
ભારદ્વાજે કહ્યું— જે દ્વિજોએ ગાયો અને કૃષિકર્મ દ્વારા જીવનવૃત્તિ અપનાવી, જેના કારણે તેમનો વર્ણ પીળો પડ્યો, અને જેઓ પોતાના સ્વધર્મનું અનુષ્ઠાન ન કરતા રહ્યા— તે બ્રાહ્મણો વૈશ્યભાવને પામ્યા.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that varṇa-identity is tied to the performance of one’s prescribed dharma and customary livelihood: when a Brahmin abandons Brahminical duties and lives by cattle-rearing and agriculture, he is described as having entered the condition of a Vaiśya.
Bharadvāja is explaining a principle of social-ethical classification within the Śānti Parva’s discussions: he cites how certain twice-born, by adopting pastoral/agricultural livelihood and neglecting their own dharma, came to be regarded as Vaiśyas.