Shloka 44

Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)

Devanagari script

आपोडग्निर्मारुतश्वैव नित्यं जाग्रति देहिषु । मूलमेते शरीरस्य व्याप्य प्राणानिह स्थिता:,जल, अग्नि और वायु--ये तीन तत्त्व सदा देहधारियोंमें जाग्रत्‌ रहते हैं। ये ही शरीरके मूल हैं और प्राणोंमें ओत-प्रोत होकर शरीरमें स्थित रहते हैं

Transliteration

āpo 'gnir mārutaś caiva nityaṁ jāgrati dehiṣu | mūlam ete śarīrasya vyāpya prāṇān iha sthitāḥ ||

Translation

ભરદ્વાજે કહ્યું—જળ, અગ્નિ અને વાયુ—આ ત્રણ તત્ત્વો દેહધારીઓમાં સદા જાગૃત રહે છે. એ જ શરીરના મૂળ છે; પ્રાણોને વ્યાપીને આ દેહમાં સ્થિત રહે છે।

Word by Word

आपःwaters (water-element)

उदकwater

अग्निःfire

मारुतःwind (air)

चand

एवindeed/just

नित्यम्always

जाग्रतिis awake / remains active

देहिषुin embodied beings

मूलम्root/cause

एतेthese

शरीरस्यof the body

व्याप्यhaving pervaded

प्राणान्the vital breaths/life-forces

इहhere (in this body/world)

स्थिताःsituated/established

Speaker

भरद्वाज उवाच

Characters & Entities

Bharadvāja

āpaḥ (water element)

agni (fire element)

māruta/vāyu (wind element)

prāṇa (vital breaths)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes