Shloka 9
Adhyāya 179 — Bharadvāja’s Reductionist Inquiry into Jīva and Pañcabhūta Dissolution
सामिषं कुररं दृष्टवा वध्यमानं निरामिषै: । आमिषस्य परित्यागात् कुरर: सुखमेधते
sāmiṣaṃ kuraraṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ nirāmiṣaiḥ | āmiṣasya parityāgāt kuraraḥ sukham edhate ||
ભીષ્મે કહ્યું—માંસનો ટુકડો લઈને ઉડતા કુરર (ક્રૌંચ)ને જોઈ, જેમની પાસે માંસ ન હતું એવા બીજા પક્ષીઓએ તેને મારવા ધાવ્યા. તેણે તે માંસખંડ ત્યજી દીધો ત્યારે તેઓએ પીછો છોડ્યો. આ રીતે ભોગરૂપ આમીષનો ત્યાગ કરતાં કુરર નિશ્ચિંત થયો અને સુખમાં વધ્યો—અતએવ ભોગત્યાગનો ઉપદેશ આપનાર તરીકે તે ‘ગુરુ’ બન્યો.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to tempting possessions (āmiṣa, ‘bait’) invites conflict and suffering; relinquishing the object of craving removes the cause of harassment and brings peace—an ethical lesson in vairāgya (detachment).
A kurara bird flying with a piece of meat is attacked by other birds; when it drops the meat, the attackers stop, and the bird becomes safe and content—serving as an illustrative ‘guru’ for renouncing enjoyments.