Shloka 5
Virūpākṣa’s Dāna and Gautama’s Burden — the approach of Rājadharma
दत्तानुकीर्तिविंषम: क्षुद्रो नैकतिक: शठ: । असंविभागी मानी च तथा सझ्ी विकत्थन:
dattānukīrtiviṁśamaḥ kṣudro naikātikaḥ śaṭhaḥ | asaṁvibhāgī mānī ca tathā saṅgī vikatthanaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—હે રાજન! જે વારંવાર પોતાના દાનનું ગાન કરે, ક્ષુદ્રબુદ્ધિ, એકાંગી નિર્ણયવાળો અને છલિયો હોય; જે વહેંચતો નથી, અહંકારથી ફૂલેલો રહે, વિષયભોગોમાં આસક્ત રહે અને પ્રશંસા માટે વ્યર્થ બડાઈ મારે—એવો માણસ નૃશંસ કર્મોમાં પ્રવૃત્ત ક્રૂર કહેવાય છે।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Cruelty is not only physical violence; it is also revealed through character—boasting of one’s gifts, pettiness, bias, deceit, refusal to share, pride, attachment to pleasures, and self-advertising speech.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma addresses the king and lists behavioral markers by which a person is recognized as nṛśaṁsa (ruthless/cruel), continuing a broader catalogue of unethical dispositions.