Shloka 13
नृशंस-लक्षणनिर्णयः | Determining the Marks of Cruel Conduct
Nṛśaṃsa
तस्मात् क्षमेत बालाय जडान्धबधिराय च | बलाधिकाय राजेन्द्र तद् दृष्टं त्वयि शत्रुहन्
tasmāt kṣamet bālāya jaḍāndhabadhirāya ca | balādhikāya rājendra tad dṛṣṭaṃ tvayi śatruhan ||
અતએવ, હે શત્રુહંતા રાજેન્દ્ર! બાળક, જડબુદ્ધિ, અંધ, બધિર તથા જે બળમાં પોતાથી વધુ હોય—એમના દ્વારા થયેલ પ્રતિકૂળ વર્તનને પણ ક્ષમા કરવું જોઈએ; એવો ક્ષમાભાવ તારા અંદર વિદ્યમાન છે.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches kṣamā—deliberate forbearance. One should forgive even when wronged by those who lack full responsibility (a child, the dull, the blind, the deaf) or when retaliation is imprudent (someone stronger). Forgiveness is presented as a royal virtue and a mark of inner strength.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the king on dharma after the war. Here he urges the ruler to cultivate and display forgiveness, noting that this forgiving disposition is already evident in the king’s character.