Shloka 4
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
Devanagari script
राजोवाच अर्थेषु भागी पुरुष ईहमान: पुन: पुनः । अलब्ध्वा मद्विधो राज्यं ब्रह्मन् कि कर्तुमहति,राजाने इस प्रकार प्रश्न किया--ब्रह्मन्! मुनष्य धनका भागीदार समझा जाता है; किंतु मेरे-जैसा पुरुष बार-बार उद्योग करनेपर भी यदि राज्य न पा सके तो उसे क्या करना चाहिये?
Translation
રાજાએ કહ્યું—બ્રહ્મન્! મનુષ્યને અર્થનો ભાગીદાર કહેવાય છે; પરંતુ મારા જેવો પુરુષ વારંવાર પ્રયત્ન કરવા છતાં જો રાજ્ય ન મેળવી શકે, તો તેને શું કરવું જોઈએ?
Word by Word
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
अर्थेषुin/with regard to wealth (objects of gain)
अर्थेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Plural
भागीa sharer, entitled to a share
भागी:
TypeAdjective
Rootभागिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषःa man
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
ईहमानःstriving, endeavoring
ईहमानः:
TypeVerb
Rootईह्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular, Parasmaipada
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
अलब्ध्वाnot having obtained
अलब्ध्वा:
TypeVerb
Rootलभ्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada
मद्विधःlike me, of my kind
मद्विधः:
TypeAdjective
Rootमद्विध
FormMasculine, Nominative, Singular
राज्यम्kingdom, sovereignty
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
ब्रह्मन्O Brahman (sage)
ब्रह्मन्:
Sampradana
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormNeuter, Vocative, Singular
किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
TypeVerb
Rootकृ
Formतुमुन् (infinitive)
अर्हतिis fit/ought
अर्हति:
TypeVerb
Rootअर्ह्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes