Shloka 3
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
क्षेमदर्शी नृपसुतो यत्र क्षीणबल: पुरा । मुनिं कालकवृक्षीयमाजगामेति न: श्रुतम् । त॑ पप्रच्छानुसंगृहा कृच्छामापदमास्थित:,हमने सुना है कि प्राचीनकालमें एक बार कोसलराजकुमार क्षेमदर्शीको बड़ी कठिन विपत्तिका सामना करना पड़ा। उसकी सारी सैनिक-शक्ति नष्ट हो गयी। उस समय वह कालकवृक्षीय मुनिके पास गया और उनके चरणोंमें प्रणाम करके उसने उस विपत्तिसे छुटकारा पानेका उपाय पूछा
kṣemadarśī nṛpasuto yatra kṣīṇabalaḥ purā | muniṃ kālakavṛkṣīyam ājagāmeti naḥ śrutam | taṃ papracchānusaṃgṛhya kṛcchrām āpadam āsthitaḥ |
ભીષ્મે કહ્યું—અમે સાંભળ્યું છે કે પ્રાચીન કાળમાં રાજપુત્ર ક્ષેમદર્શી એક વખત સંપૂર્ણ રીતે નિર્બળ થયો; તેની સૈન્યશક્તિ ક્ષીણ થઈ ગઈ હતી. ત્યારે તે કાલકવૃક્ષીય મુનિ પાસે ગયો અને ઘોર આપત્તિમાં ફસાઈ યોગ્ય વિનયથી પ્રણામ કરીને પૂછ્યું—“આ દુઃખમાંથી મુક્ત થવાનો ઉપાય શું છે?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In adversity, a ruler should not rely only on lost power or force; he should seek dharmic guidance from the wise, approaching them with humility and reverence to learn the right means of relief and right conduct.
Bhīṣma introduces an old account: the prince Kṣemadarśī, having become powerless and overwhelmed by a grave संकट (āpad), goes to the sage Kālakavṛkṣīya and respectfully asks for a way to escape the calamity.