Shloka 55
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
Devanagari script
तस्मिन् ह॒दं प्रविष्टे तु त्रीन् रथान् श्रान्तवाहनान् | अपश्यं सहितानेकस्तं देशं समुपेयुष:,जब दुर्योधन सरोवरमें समा गया, उसके बाद अकेले खड़े हुए मैंने अपने पक्षके तीन महारथियोंको वहाँ उपस्थित देखा, जो एक साथ उस स्थानपर आ पहुँचे थे। उन तीनोंके घोड़े थक गये थे
Translation
દુર્યોધન સરોવરમાં પ્રવેશી ગયો પછી, હું એકલો ઊભો હતો ત્યારે મેં આપણા પક્ષના ત્રણ મહારથીઓને ત્યાં હાજર જોયા. તેઓ ત્રણે એકસાથે તે સ્થળે આવી પહોંચ્યા હતા અને તેમના ઘોડા થાકી ગયા હતા.
Word by Word
तस्मिन्in that (place/time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
ह्रदम्lake
ह्रदम्:
Karma
TypeNoun
Rootह्रद
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रविष्टेhaving entered / when (he) had entered
प्रविष्टे:
Adhikarana
TypeVerb
Rootप्र-विश्
FormPast Passive Participle (क्त), Masculine/Neuter, Locative, Singular
तुbut/then
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
त्रीन्three
त्रीन्:
Karma
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
FormMasculine, Accusative, Plural
रथान्chariots
रथान्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Plural
श्रान्तवाहनान्with weary steeds/vehicles
श्रान्तवाहनान्:
Karma
TypeAdjective
Rootश्रान्त-वाहन
FormMasculine, Accusative, Plural
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (लङ्), 1st, Singular, Parasmaipada
सहितान्together/assembled
सहितान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसहित
FormPast Passive Participle (क्त) used adjectivally, Masculine, Accusative, Plural
एकःalone / one (I, alone)
एकः:
Karta
TypeAdjective (used substantively)
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
देशम्place/region
देशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Accusative, Singular
समुपेयुषःhaving come/arrived
समुपेयुषः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-उप-इ
FormPerfect active participle (क्वसु/वसु; 'उपेयिवस्' type), Masculine, Nominative, Plural
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes