Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

Aśvatthāmā’s Stuti of Rudra and Śiva’s Empowerment (सौप्तिकपर्व, अध्याय ७)

कितनोंने बाजूबंदोंके स्थानमें बड़े-बड़े सर्प धारण कर रखे थे। कितने ही विचित्र आभूषणोंसे विभूषित थे, बहुतोंके शरीर धूलि-धूसर हो रहे थे। कितने ही अपने अंगोंमें कीचड़ लपेटे हुए थे। उन सबने श्वेत वस्त्र और श्वेत फ़ूलोंकी माला धारण कर रखी थी ।। नीलाजड़्ा: पिड़लाड्राश्न मुण्डवक्त्रास्तथैव च | भेरीशड्खमृदड्ांश्ष झर्सरानकगोमुखान्‌,कितनोंके अंग नील और पिंगलवर्णके थे। कितनोंने अपने मस्तकके बाल मुँड़वा दिये। कितने ही सुनहरी प्रभासे प्रकाशित हो रहे थे। वे सभी पार्षद हर्षसे उत्फुल्ल हो भेरी, शंख, मृदंग, झाँझ, ढोल और गोमुख बजा रहे थे। कितने ही गीत गा रहे थे और दूसरे बहुत-से पार्षद नाच रहे थे

nīlājaṭāḥ piṅgalāṅgāś ca muṇḍavaktrās tathaiva ca | bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃś ca jharjharānakanagomukhān ||

સંજય બોલ્યા—એ પારષદોમાં કેટલાંકની નીલી જટાઓ હતી, કેટલાંકના અંગો પિંગળવર્ણના હતા અને કેટલાંકનું મસ્તક મુંડાયેલું હતું; કેટલાંક સોનાની જેમ તેજસ્વી પ્રભાથી ઝળહળતા હતા. હર્ષથી ઉન્મત્ત થઈ તેઓ ભેરી અને શંખ વગાડતા, મૃદંગ પીટતા તથા ઝર્ઝર, આનક અને ગોમુખ વાદ્યોનો નાદ કરતા; કેટલાંક ગાતા હતા અને ઘણાં અન્ય નૃત્ય કરતા હતા.

नीलblue/dark-colored
नील:
Karta
TypeAdjective
Rootनील
FormMasculine, Nominative, Plural
जटाःmatted locks
जटाः:
Karta
TypeNoun
Rootजटा
FormFeminine, Nominative, Plural
पिङ्गलtawny/reddish-brown
पिङ्गल:
Karta
TypeAdjective
Rootपिङ्गल
FormMasculine, Nominative, Plural
आभाःsplendors/gleams
आभाः:
Karta
TypeNoun
Rootआभा
FormFeminine, Nominative, Plural
मुण्डshaven (headed)
मुण्ड:
Karta
TypeAdjective
Rootमुण्ड
FormMasculine, Nominative, Plural
वक्त्राःfaces/mouths
वक्त्राः:
Karta
TypeNoun
Rootवक्त्र
FormNeuter, Nominative, Plural
तथाthus/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
भेरीkettle-drums
भेरी:
Karma
TypeNoun
Rootभेरी
FormFeminine, Accusative, Plural
शङ्खconches
शङ्ख:
Karma
TypeNoun
Rootशङ्ख
FormMasculine, Accusative, Plural
मृदङ्गmṛdaṅga drums
मृदङ्ग:
Karma
TypeNoun
Rootमृदङ्ग
FormMasculine, Accusative, Plural
झर्झरcymbals/jhāñjh
झर्झर:
Karma
TypeNoun
Rootझर्झर
FormMasculine, Accusative, Plural
आनकkettle-drums/war-drums
आनक:
Karma
TypeNoun
Rootआनक
FormMasculine, Accusative, Plural
गोमुखान्gomukha horns (cow-faced horns)
गोमुखान्:
Karma
TypeNoun
Rootगोमुख
FormMasculine, Accusative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
pārṣadāḥ (attendants/retainers)
B
bhērī (kettledrum)
Ś
śaṅkha (conch)
M
mṛdaṅga (drum)
J
jharjhara (percussion instrument)
Ā
ānaka (drum)
G
gomukha (horn/wind instrument)

Educational Q&A

The verse underscores a moral tension: violent or unrighteous acts may be accompanied by dazzling, ecstatic, even ‘ritual’ grandeur. It cautions that spectacle and supernatural sanction-like imagery are not reliable indicators of dharma; ethical evaluation must rest on conduct and intent, not on awe-inspiring appearances.

Sañjaya describes a host of otherworldly attendants (pārṣadas) in varied, striking appearances—matted locks, tawny limbs, shaven heads, golden radiance—rejoicing and making loud music with drums and conches, while some sing and others dance, intensifying the eerie atmosphere around the Sauptika Parva’s nocturnal events.