Shloka 48
Adhyāya 52 (Sabhā-parva): Vidura Invites Yudhiṣṭhira to Hastināpura for the Dice Match
Devanagari script
अभुक्तं भुक्तवद् वापि सर्वमाकुब्जवामनम् । अभुज्जाना याज्ञसेनी प्रत्यवैक्षद् विशाम्पते,राजन! उस यज्ञमें द्रौपदी प्रतिदिन स्वयं पहले भोजन न करके इस बातकी देखभाल करती थी कि कुबड़े और बौनोंसे लेकर सब मनुष्योंमें किसने खाया है और किसने अभीतक भोजन नहीं किया है
Translation
રાજન! તે યજ્ઞમાં દ્રૌપદી દરરોજ પોતે પહેલાં ભોજન ન કરીને, કૂબડા અને વામનથી માંડીને સૌમાં કોણે ખાધું છે અને કોણે હજી નથી ખાધું—તેની દેખરેખ રાખતી હતી.
Word by Word
अभुक्तम्uneaten
अभुक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअ-भुक्त (भुज् धातु से क्त प्रत्यय)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
भुक्तवत्as if eaten / like eaten
भुक्तवत्:
Karma
TypeAdjective
Rootभुक्तवत्
FormNeuter (agreeing with सर्वम्), Nominative/Accusative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
सर्वम्everything; all (persons collectively)
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
आकुब्जवामनम्including the hunchbacked and the dwarfs
आकुब्जवामनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआ-कुब्ज-वामन
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अभुज्जानाnot eating (herself)
अभुज्जाना:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-भुज् (भुज् धातु) + शानच् (वर्तमान कृदन्त)
FormFeminine, Nominative, Singular
याज्ञसेनीYajñasenī (Draupadī)
याज्ञसेनी:
Karta
TypeNoun
Rootयाज्ञसेनी
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रत्यवैक्षत्she looked after / checked / observed
प्रत्यवैक्षत्:
TypeVerb
Rootप्रति-अव-ईक्ष् (धातु: ईक्ष्)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
विशाम्पतेO lord of the people
विशाम्पते:
TypeNoun
Rootविशाम्-पति
FormMasculine, Vocative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
दुर्योधन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes