Shloka 56
तेजस्वी कर्णका वह ऊँचा शरीर बाणोंसे क्षत-विक्षत हो घावोंसे खूनकी धारा बहाता हुआ प्राणशून्य होकर गिर पड़ा, मानो वज़्के आघातसे भग्न हुआ किसी पर्वतका विशाल शिखर गेरुमिश्रित जलकी धारा बहा रहा हो। धरतीपर गिराये गये कर्णके शरीरसे एक तेज निकलकर आकाशमें फैल गया और ऊपर जाकर सूर्यमण्डलमें विलीन हो गया ।। तदद्धुतं सर्वमनुष्ययोधा: संदृष्टवन्तो निहते सम कर्णे । ततः शड्खान् पाण्डवा दश्मुरुच्चै- दृष्टवा कर्ण पातितं फाल्गुनेन,इस अद्भुत दृश्यको वहाँ खड़े हुए सब लोगोंने अपनी आँखों देखा था। कर्णके मारे जानेपर उसे अर्जुनद्वारा गिराया हुआ देख पाण्डवोंने उच्च स्वरसे शंख बजाया
sañjaya uvāca |
tejasvī karṇo mahākāyaḥ śarair bhinnaḥ kṣata-vikṣataḥ | vraṇebhyo rudhira-dhārāḥ sravan prāṇaśūnyaḥ papāta, yathā vajrāhata-bhagnaṃ mahāśikharaṃ parvatasya gairikamiśraṃ jaladhārām iva muñcat | pṛthivyāṃ nipātitasya karṇasya śarīrāt tejaḥ samutthāya nabhasi vyāptaṃ, ūrdhvaṃ gatvā sūryamaṇḍale līnam abhavat ||
tad adbhutaṃ sarva-manuṣya-yodhāḥ saṃdṛṣṭavantaḥ nihate same karṇe | tataḥ śaṅkhān pāṇḍavā dadhmuḥ uccaiḥ dṛṣṭvā karṇaṃ pātitaṃ phālgunena ||
તેજસ્વી કર્ણનું ઊંચું શરીર બાણોથી ક્ષત-વિક્ષત થઈ, ઘાવોમાંથી લોહીની ધારાઓ વહાવતું, પ્રાણશૂન્ય થઈ પડી ગયું—જેમ વજ્રાઘાતથી ભગ્ન થયેલા મહાપર્વતના વિશાળ શિખરથી ગેરુ-મિશ્રિત જળધારા વહે. ધરતી પર પડેલા કર્ણના દેહમાંથી એક તેજ નીકળ્યું, આકાશમાં ફેલાયું અને ઉપર જઈ સૂર્યમંડળમાં લીન થઈ ગયું. કર્ણના નિધન સમયે આ અદ્ભુત દૃશ્ય ત્યાં હાજર સર્વ યોધાઓએ પોતાની આંખે જોયું. ત્યારબાદ ફાલ્ગુન (અર્જુન) દ્વારા કર્ણને પાતિત થયેલો જોઈ પાંડવોએ ઊંચા સ્વરે શંખ ફૂંક્યા।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a warrior’s death not merely as defeat but as the culmination of destiny and moral consequence: Karṇa’s extraordinary tejas rises and returns to the Sun, underscoring impermanence of the body and the idea that one’s inner radiance (earned through lineage, deeds, and character) transcends the battlefield. It also shows how war mixes awe with sorrow—victory is marked by conches, yet the scene is described with cosmic solemnity.
Sañjaya reports that Karṇa, pierced and torn by arrows, collapses lifeless. A wondrous radiance emerges from his fallen body, spreads in the sky, and merges into the solar orb—symbolically returning to his divine father, Sūrya. Witnessing Karṇa felled by Arjuna (Phālguna), the Pāṇḍavas blow their conches loudly in triumph.