Adhyāya 8: Saṃprahāra-varṇana and Bhīma–Kṣemadhūrti Dvipa-Yuddha
Combat Description and Elephant Duel
को मदन्य: पुमॉल्लोके न जह्यात् सूत जीवितम् । सूत! कुट॒म्बीजनों, सगे-सम्बन्धियों और मित्रोंके पराभवका यह समाचार सुनकर संसारमें मेरे सिवा दूसरा कौन पुरुष होगा, जो अपने जीवनका परित्याग न कर दे ।। विषमन्निं प्रपातं च पर्वताग्रादहं वृणे । न हि शक्ष्यामि दुःखानि सोढुं कष्टानि संजय
ko madanyaḥ pumāṁl loke na jahyāt sūta jīvitam | sūta kuṭumbījanān saga-sambandhīn mitrāṇāṁ ca parābhavasya etat samācāraṁ śrutvā saṁsāre mama vinā dvitīyaḥ kaḥ pumān bhavet yaḥ svajīvitaṁ na parityajet || viṣam agniṁ prapātaṁ ca parvatāgrād ahaṁ vṛṇe | na hi śakṣyāmi duḥkhāni soḍhuṁ kaṣṭāni sañjaya ||
“હે સૂત! મારા કુટુંબજનો, સગા-સંબંધીઓ અને મિત્રોની પરાજયની આ વાત સાંભળીને મારા સિવાય આ જગતમાં બીજો કયો પુરુષ હશે, જે જીવનનો ત્યાગ ન કરી દે? હું તો વિષ, અગ્નિ અથવા પર્વતશિખર પરથી પડછડ—એમાંથી કંઈ પણ પસંદ કરી લઉં. હે સંજય! આ ઘોર અને ચકનાચૂર કરી નાખે એવા દુઃખો હું સહન કરી શકીશ નહીં।”
वैशम्पायन उवाच