Shloka 16
Devanagari script
कृपं तु दृष्टवा विरथं रथस्थो नैच्छच्छरैस्ताडयितुं शिखण्डी । त॑ं द्रौणिरावार्य रथं॑ कृपस्य समुज्जद्नले पड़कगतां यथा गाम्,कृपाचार्यको रथहीन देख रथपर बैठे हुए शिखण्डीने उनपर बाणोंसे आघात करनेकी इच्छा नहीं की। तब अश्वत्थामाने शिखण्डीको रोककर कीचड़में फँसी हुई गायके समान कृपाचार्यके रथका उद्धार किया
Transliteration
sañjaya uvāca |
kr̥paṃ tu dṛṣṭvā virathaṃ rathastho naicchaccharais tāḍayituṃ śikhaṇḍī |
taṃ drauṇir āvārya rathaṃ kr̥pasya samujjahāra paṅkagatāṃ yathā gām ||
Translation
સંજય બોલ્યા—રથવિહોણા કૃપાચાર્યને જોઈ, પોતાના રથ પર સ્થિત શિખંડીને તેમના પર બાણોથી પ્રહાર કરવાની ઇચ્છા ન થઈ. ત્યારે દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામાએ શિખંડીને અટકાવી, કાદવમાં ફસાયેલ ગાયને જેમ બહાર કાઢે તેમ કૃપના રથને ઉંચકીને બહાર કાઢ્યો।
Word by Word
कृपम्Kripa
कृपम्:
Karma
TypeNoun
Rootकृप (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
विरथम्without a chariot
विरथम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविरथ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
रथस्थःstanding on the chariot / chariot-mounted
रथस्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootरथस्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
ऐच्छत्desired / wished
ऐच्छत्:
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
ताडयितुम्to strike
ताडयितुम्:
TypeVerb
Rootतड्/ताड् (धातु)
Formतुमुन् (infinitive)
शिखण्डीShikhandi
शिखण्डी:
Karta
TypeNoun
Rootशिखण्डिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्him (Shikhandi)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
द्रौणिःDrauni (Ashvatthaman)
द्रौणिः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रौणि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
आवार्यhaving restrained / warded off
आवार्य:
TypeVerb
Rootवृ (धातु) + आ- (उपसर्ग)
Formल्यप्/क्त्वा-सम (gerund), आ-√वृ = to ward off/hold back
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
कृपस्यof Kripa
कृपस्य:
TypeNoun
Rootकृप (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
समुज्जहारlifted out / rescued
समुज्जहार:
TypeVerb
Rootहृ (धातु) + सम्-उद्- (उपसर्ग)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पङ्कगताम्gone into mud / stuck in mire
पङ्कगताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपङ्कगत (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
यथाas / like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
गाम्a cow
गाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaK
Kṛpa (Kr̥pācārya)Ś
ŚikhaṇḍīD
Drauṇi (Aśvatthāmā)C
chariot (ratha)A
arrows (śara)M
mud/mire (paṅka)C
cow (go)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes