Shloka 49
कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line
इषुश्चाप्यभवद् विष्णुज्वलन: सोम एव च । अग्नीषोमौ जगत् कृत्स्नं वैष्णवं चोच्यते जगत्,भगवान् विष्णु, अग्नि और चन्द्रमा--ये ही बाण हुए थे; क्योंकि सम्पूर्ण जगत् अग्नि और सोमका ही स्वरूप है। साथ ही सारा संसार वैष्णव (विष्णुमय) भी कहा जाता है
iṣuś cāpy abhavad viṣṇu-jvalanaḥ soma eva ca | agnīṣomau jagat kṛtsnaṃ vaiṣṇavaṃ cocyate jagat ||
એ બાણ વિષ್ಣુ પણ બન્યું, જ્વલન (અગ્નિ) પણ બન્યું અને સોમ (ચંદ્ર) પણ બન્યું. કારણ કે સમગ્ર જગત અગ્નિ અને સોમના સ્વરૂપનું છે; અને આ જગતને વૈષ્ણવ—વિષ્ણુમય—પણ કહેવામાં આવે છે.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse presents a cosmological view: the world can be understood through the complementary principles of Agni (fiery energy) and Soma (cool, sustaining essence), while also being ultimately pervaded by Viṣṇu. Ethically, it hints at how warriors may interpret battlefield events as manifestations of cosmic order—sometimes to elevate, justify, or rationalize violence as something larger than personal intent.
In the midst of the Karṇa Parva battle context, Duryodhana describes a weapon/arrow in exalted terms, identifying it with divine and cosmic forces—Viṣṇu’s blazing power and Soma—thereby portraying the combat’s instruments as embodiments of universal energies rather than ordinary missiles.