Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Adhyāya 17 — गजयुद्ध-वृत्तान्तः, सहदेव-दुःशासन-संघर्षः, नकुल-कर्ण-समागमः

Elephant-battle account; Sahadeva–Duhshasana clash; Nakula–Karna encounter

हिमावदातेन सुवर्णमालिना हिमाद्रिकूटप्रतिमेन दन्तिना । हते रणे भ्रातरि दण्ड आव्रज- ज्जिघांसुरिन्द्रावरजं धनंजयम्‌,रणभूमिमें अपने भाई दण्डधारके मारे जानेपर दण्ड श्रीकृष्ण और अर्जुनका वध करनेकी इच्छासे बर्फके समान सफेद, सुवर्णमालाधारी तथा हिमालयके शिखरके समान विशालकाय गजराजके द्वारा वहाँ आ पहुँचा

sañjaya uvāca |

himāvadātena suvarṇamālinā himādrikūṭapratimena dantinā |

hate raṇe bhrātari daṇḍa āvrajaj-jighāṃsur indrāvarajaṃ dhanañjayam ||

સંજય બોલ્યા—રણમાં ભાઈ દંડ મારાયો ત્યારે ભ્રાતૃશોકથી ઉદ્ભવેલા ક્રોધે દંડધાર ઇન્દ્રના અનુજ ધનંજય (અર્જુન)ને મારવાની ઇચ્છાથી રણભૂમિમાં ધસી આવ્યો. તે હિમ સમ શ્વેત, સુવર્ણમાલાથી શોભિત અને હિમાલયના શિખર સમ વિશાળ એવા ગજરાજ પર આરુઢ થઈ ત્યાં પહોંચ્યો॥

{'sañjaya uvāca''Sañjaya said', 'himāvadāta': 'snow-white
{'sañjaya uvāca':
as white as snow', 'suvarṇamālin''wearing a garland/necklace of gold', 'himādri': 'the Himālaya mountain', 'kūṭa': 'peak, summit', 'pratima': 'like, comparable to', 'dantin': 'elephant
as white as snow', 'suvarṇamālin':
one possessing tusks', 'hata''slain, killed', 'raṇe': 'in battle', 'bhrātari': 'when (his) brother', 'āvrajat': 'came, rushed forth, approached', 'jighāṃsu': 'desiring to kill
one possessing tusks', 'hata':
intent on slaying', 'indrāvaraja''the younger brother of Indra (epithet of Arjuna)', 'dhanañjaya': 'Arjuna (conqueror of wealth)', 'raṇabhūmi': 'battlefield'}
intent on slaying', 'indrāvaraja':

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Daṇḍa
A
Arjuna (Dhanañjaya, Indrāvaraja)
I
Indra
H
Himālaya (Himādri)
E
Elephant (gajarāja/dantin)
G
Golden garland (suvarṇamālā)

Educational Q&A

The verse highlights how grief and attachment—here, the loss of a brother—can swiftly harden into vengeance, driving a warrior toward further violence. It implicitly raises an ethical tension central to the epic: personal retaliation versus restraint and discernment within dharma amid war.

Sañjaya describes Daṇḍa’s arrival on the battlefield after his brother Daṇḍa has been killed. Burning with the desire to slay Arjuna, Daṇḍa comes mounted on a massive, snow-white elephant adorned with gold, his approach portrayed with grand, mountainous imagery.