Adhyaya 129

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ श्लोक मिलाकर कुल ५२ श्लोक हैं।) अपन बक। ] अति्ऑशाए:< सप्तविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: भीमसेनका कौरव-सेनामें प्रवेश

ભીમસેને કહ્યું—મહારાજ! જે રથ પહેલાં બ્રહ્મા, ઈશાન (શિવ), ઇન્દ્ર અને વરુણને વહન કરી ચૂક્યો છે, એ જ રથ પર આરુઢ થઈ શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુન યુદ્ધ માટે ગયા છે; તેથી એ બંનેને રત્તીભર પણ ભય નથી.

Verse 2

आज्ञां तु शिरसा बि भ्रदेष गच्छामि मा शुच: । समेत्य तान्‌ नरव्याघ्रांस्तव दास्यामि संविदम्‌

તમારી આજ્ઞાને શિરસાવહન કરીને હું હવે જઈ રહ્યો છું—તમે શોક ન કરો. તે નરવ્યાઘ્રોને મળી હું તમને સંપૂર્ણ સમાચાર આપીશ.

Verse 3

संजय उवाच एतावदुक्त्वा प्रययौ परिदाय युधिष्ठटिरम्‌ । धृष्टद्युम्नाय बलवान्‌ सुहृद्धयश्न पुन: पुनः:

સંજયે કહ્યું—રાજન! એટલું કહીને બલવાન ભીમસેન, રાજા યુધિષ્ઠિરને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તથા અન્ય સુહૃદોના સંરક્ષણમાં વારંવાર સોંપી ત્યાંથી પ્રસ્થાન કર્યો.

Verse 4

धृष्टद्युम्नं चेदमाह भीमसेनो महाबल: । विदितं ते महाबाहो यथा द्रोणो महारथ:

ત્યારે મહાબલી ભીમસેને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું—“મહાબાહો! દ્રોણ કેવા મહારથી છે, તે તને સારી રીતે વિદિત છે.”

Verse 5

न च मे गमने कृत्यं तादृक्‌ पार्षत विद्यते

અને હે પાર્ષત (પૃષતપુત્ર)! મારા પ્રસ્થાન માટે એવું કોઈ તાત્કાલિક કર્તવ્ય નથી.

Verse 6

एवमुक्तो5स्मि पार्थेन प्रतिवक्तुं न चोत्सहे

સંજય બોલ્યો—પાર્થે પ્રેરણા આપી હોવા છતાં હું પ્રત્યુત્તર આપવા સમર્થ નથી. પરંતુ જ્યારે કુંતીનંદન મહારાજે મને ત્યાં જવાની આજ્ઞા આપી છે, ત્યારે હું ખાલી જવાબ લઈને પાછો ફરી શકતો નથી, ન તો તેમની આજ્ઞા ટાળી શકું. તેથી જ્યાં મરણાસન્ન જયદ્રથ ઊભો છે, ત્યાં જ હું જઈશ. નિઃસંદેહ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરની આજ્ઞાના અધિન રહેવું જ મને યોગ્ય છે.

Verse 7

प्रयास्ये तत्र यत्रासौ मुमूर्ष: सैन्धव: स्थित: । धर्मराजस्य वचने स्थातव्यमविशड्गकया

સંજય બોલ્યો—જ્યાં મરણાસન્ન એ સૈંધવ ઊભો છે, ત્યાં જ હું જઈશ. ધર્મરાજનું વચન નીકળ્યા પછી શંકા વિના, સંકોચ વિના તેની આજ્ઞામાં સ્થિર રહેવું જોઈએ.

Verse 8

यास्यामि पदवीं भ्रातु: सात्वतस्य च धीमत:ः । सोड्द्य यत्तो रणे पार्थ परिरक्ष युधिष्ठिरम्‌

સંજય બોલ્યો—હું મારા ભાઈ, બુદ્ધિમાન સાત્વત, જે માર્ગે ગયો છે એ જ માર્ગે જઈશ. તેથી, હે પાર્થ, યુદ્ધમાં ધીરજ રાખી અડગ રહેજે; ચારે તરફથી યુધિષ્ઠિરનું રક્ષણ કરજે.

Verse 9

तमब्रवीन्महाराज धृष्टद्युम्नो वृकोदरम्‌

સંજય બોલ્યો—હે મહારાજ, ત્યારે ધૃષ્ટદ્યુમ્ને વૃકોદરને કહ્યું.

Verse 10

नाहत्वा समरे द्रोणो धृष्टद्युम्नं कथठचन

સંજય બોલ્યો—દ્રોણ કોઈપણ રીતે સમરમાં ધૃષ્ટદ્યુમ્નને માર્યા વિના રહેશે નહીં.

Verse 11

ततो निक्षिप्य राजानं धृष्टझुम्ने च पाण्डवम्‌

ત્યારે રાજાને અને પાંડવપક્ષના ધૃષ્ટદ્યુમ્નને સુરક્ષિત રાખીને (આગામી નિર્ણાયક યુદ્ધ તરફ તેઓ વળ્યા)।

Verse 12

अभिवाद्य गुरुं ज्येष्ठं प्रययौ येन फाल्गुन: । तब भीमसेन पाए्डुपुत्र राजा युधिष्छिरको धृष्टद्युम्नके हाथमें सौंपकर अपने बड़े भाईको प्रणाम करके जिस मार्गसे अर्जुन गये थे, उसीपर चल दिये ।।

ત્યારે ભીમસેને પાંડુપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના હવાલે કરીને પોતાના જ્યેષ્ઠ ભાઈને પ્રણામ કર્યો અને ફાલ્ગુન (અર્જુન) જે માર્ગે ગયા હતા, એ જ માર્ગે નીકળી પડ્યો. હે ભારત, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે કૌંતેય ભીમને આલિંગન પણ આપ્યું।

Verse 13

कृत्वा प्रदक्षिणान्‌ विप्रानर्चितांस्तुष्टमानसान्‌

પુજિત અને સંતોષિત ચિત્તવાળા બ્રાહ્મણોની પ્રદક્ષિણા કરીને, અષ્ટમંગલ વસ્તુઓનો સ્પર્શ કરી ભીમસેને કૈરાતક મધુ પાન કર્યું. ત્યારે તે વીર ભીમનું બળ અને ઉત્સાહ દ્વિગુણ બન્યાં અને મદથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ।

Verse 14

आलकभ्य मड़लान्यष्टौ पीत्वा कैरातकं मधु । द्विगुणद्रविणो वीरो मदरक्तान्तलोचन:

અષ્ટમંગલ વસ્તુઓનો સ્પર્શ કરીને ભીમસેને કૈરાતક મધુ પાન કર્યું; ત્યારે તે વીરનું બળ-ઉત્સાહ દ્વિગુણ બન્યું અને મદથી તેની આંખો અંદરથી લાલ થઈ ગઈ।

Verse 15

विप्रै: कृतस्वस्त्ययनो विजयोत्पादसूचित: । पश्यन्नेवात्मनो बुद्धिं विजयानन्दकारिणीम्‌

તે સમયે બ્રાહ્મણોએ સ્વસ્તિવાચન કર્યું, જે વિજય-લાભનું સૂચક માનવામાં આવ્યું; અને ભીમને પોતાની બુદ્ધિ જ જાણે વિજયાનંદ ઉપજાવતી દેખાઈ।

Verse 16

अनुलोमानिलै श्वाशु प्रदर्शितजयोदय: । भीमसेनो महाबाहु: कवची शुभकुण्डली

સંજય બોલ્યો—નિયમિત, સમ પ્રવાહે ચાલતા શ્વાસ સાથે વિજયોદય પ્રગટ કરતો મહાબાહુ ભીમસેન, કવચધારી અને શુભ કુંડલોથી શોભિત, આગળ આવી ઊભો રહ્યો।

Verse 17

तस्य कार्ष्णायसं वर्म हेमचित्र॑ं महर्द्धिमत्‌

સંજય બોલ્યો—તેનું કવચ કાળા લોખંડનું હતું અને સોનાની જડાવથી શોભિત; તે અત્યંત તેજસ્વી અને મહિમાવંત હતું।

Verse 18

पीतरक्तासितसितैरवासोभिश्न सुवेष्टित:

સંજય બોલ્યો—તે પીળા, લાલ, કાળા અને સફેદ વસ્ત્રોથી કસીને વળગેલો હતો; જાણે યુદ્ધભૂમિમાં પણ તેનું વેશવિન્યાસ વિધિપૂર્વક સજ્જ હોય।

Verse 19

प्रयाते भीमसेने तु तव सैन्यं युयुत्समया

સંજય બોલ્યો—ભીમસેન આગળ વધ્યો ત્યારે, યુદ્ધની ઇચ્છાથી ભરેલું તારું સૈન્ય પણ સામનો કરવા આગળ ધપ્યું।

Verse 20

त॑ श्रुत्वा निनदं घोरें त्रैलेक्यत्रासनं महत्‌

સંજય બોલ્યો—ત્રિલોકને પણ ભયભીત કરી શકે એવો તે ઘોર નાદ સાંભળીને યોદ્ધાઓ કંપી ઊઠ્યા।

Verse 21

एष वृष्णिप्रवीरेण ध्मात: सलिलजो भृूशम्‌

સંજય બોલ્યો—જો, જળમાંથી જન્મેલો આ શંખરાજ વૃષ્ણિવંશના અગ્રવીરે મહાબળથી ઘોર રીતે ફૂંક્યો છે. તેની મહાધ્વનિ હવે પૃથ્વી અને અંતરિક્ષ—બન્નેને પરિપૂર્ણ કરી રહી છે. સવ્યસાચી અર્જુન મહાસંકટમાં પડ્યો છે એમ જોઈ ચક્ર-ગદાધારી ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સર્વ કુરુઓ સામે યુદ્ધમાં ઉતર્યા છે—એ નિશ્ચિત.

Verse 22

पृथिवीं चान्तरिक्षं च विनादयति शड्खराट्‌ । नूनं व्यसनमापन्ने सुमहत्‌ सव्यसाचिनि

શંખરાજ પૃથ્વી અને અંતરિક્ષ—બન્નેને નાદથી ગુંજાવી રહ્યો છે. નિશ્ચયે સવ્યસાચી અર્જુન પર અતિ મહાન વિપત્તિ આવી પડી છે.

Verse 23

आह कुन्ती नूनमार्या पापमद्य निदर्शनम्‌

નિશ્ચયે આર્યા કુંતીએ આજે પાપનું નિદર્શન કરીને ચેતવણી આપી છે.

Verse 24

द्रौपदी च सुभद्रा च पश्यन्त्यौ सह बन्धुभि: | “आज अवश्य ही माता कुन्ती किसी दुःखद अपशकुनकी चर्चा करती होंगी। बन्धुओंसहित द्रौपदी और सुभद्रा भी कोई असगुन देख रही होंगी ।।

દ્રૌપદી અને સુભદ્રા પણ બંધુઓ સાથે જોઈ રહ્યા છે.

Verse 25

मुहान्तीव हि मे सर्वा धनंजयदिदृक्षया । दिशश्व प्रदिश: पार्थ सात्वतस्य च कारणात्‌

ધનંજયને (અર્જુનને) જોવા ની આતુરતાથી મને બધી દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ જાણે ઘૂમતી હોય તેમ લાગે છે. હે પાર્થ! અને સાત્વત (સાત્યકી) પણ નજરે ન પડતાં એવું લાગે છે કે દરેક દિશામાં અંધકાર છવાઈ ગયો છે.

Verse 26

गच्छ गच्छेति गुरुणा सो<नुज्ञातो वृकोदर: । ततः पाण्डुसुतो राजन्‌ भीमसेन: प्रतापवान्‌

સંજય બોલ્યો— ‘જા, જા’ એમ કહી જ્યેષ્ઠ ભાઈ-ગુરુએ અનુમતિ આપતાં જ વૃકોદર ભીમસેન—પ્રતાપી પાંડુપુત્ર—ભાઈની આજ્ઞા પાળવા, જ્યેષ્ઠની ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા તત્પર થઈ ત્યાંથી પ્રસ્થાન કરવા તૈયાર થયો।

Verse 27

बद्धगोधाडूगुलित्राण: प्रगृहीतशरासन: । ज्येछ्ेन प्रहितो क्रात्रा भ्राता भ्रातुः प्रियंकर:

ગોધાના ચામડાના આંગળી-રક્ષક દસ્તાના બાંધી અને ધનુષ હાથમાં લઈ, જ્યેષ્ઠે મોકલેલો તે ભાઈ—ભાઈને પ્રિય કરનાર—પ્રસ્થાન માટે તૈયાર થયો।

Verse 28

आहत्य दुन्दुर्भि भीम: शड्खं प्रथ्माप्पय चासकृत्‌ | विनद्य सिंहनादेन ज्यां विकर्षन्‌ पुन: पुन:

ભીમે દુન્દુભિ પર પ્રહાર કરી વારંવાર શંખ ફૂંક્યો; પછી ધનુષ્યની જ્યા ફરી ફરી ખેંચતાં સિંહનાદ સમી ભયંકર ગર્જના કરી।

Verse 29

तेन शब्देन वीराणां पातयित्वा मनांस्युत | दर्शयन्‌ घोरमात्मानममित्रान्‌ सहसाभ्ययात्‌,उस तुमुल शब्दके द्वारा बड़े-बड़े वीरोंके दिल दहलाकर अपना भयंकर रूप दिखाते हुए उन्होंने सहसा शत्रुओंपर धावा बोल दिया

તે શબ્દથી વીરોનાં હૃદય ધ્રુજાવી, પોતાનું ઘોર સ્વરૂપ દર્શાવી, તે સહસા શત્રુઓ પર તૂટી પડ્યો।

Verse 30

तमूहुर्जवना दान्ता विरुवन्तो हयोत्तमा: | विशोकेनाभिसम्पन्ना मनोमारुतरंहस:

ત્યારે વિશોક સારથિ દ્વારા હાંકવામાં આવેલા, મન અને પવન સમા વેગવાન, સુશિક્ષિત ઉત્તમ ઘોડાઓ હર્ષધ્વનિ કરતાં રથનો ભાર વહન કરી આગળ ધસી ગયા।

Verse 31

आरुजन्‌ विरुजन्‌ पार्थो ज्यां विकर्षश्न॒ पाणिना । सम्प्रकर्षन्‌ विमर्षश्न सेनाग्रं समलोडयत्‌

સંજય બોલ્યો—પૃથાપુત્ર અર્જુને પોતાના હાથથી ધનુષ્યની જ્યા ખેંચી કાન સુધી તાણીને, બાણવર્ષા કરીને શત્રુઓને ઘાયલ કરી તેમના અંગો ભંગ કરતાં કરતાં વિરોધી સેનાના અગ્રભાગને મથીને ચકનાચૂર કરી નાખ્યો.

Verse 32

त॑ं प्रयान्‍्तं महाबाहुं पडचाला: सहसोमका: । पृष्ठतोडनुययु: शूरा मघवन्तमिवामरा:,इस प्रकार यात्रा करते हुए महाबाहु भीमसेनके पीछे पांचाल और सोमक वीर भी चले, मानो देवगण देवराज इन्द्रका अनुसरण कर रहे हों

સંજય બોલ્યો—મહાબાહુ ભીમસેન આગળ વધતા જ પાંચાલ અને સોમક શૂરવીરો તેની પાછળ પાછળ ચાલ્યા—જેમ દેવગણ મઘવાન ઇન્દ્રનું અનુસરણ કરે તેમ.

Verse 33

त॑ समेत्य महाराज तावका: पर्यवारयन्‌ | दुःशलभ्षित्रसेनश्व कुण्डभेदी विविंशति:

સંજય બોલ્યો—મહારાજ! ત્યારે તમારા પુત્રો એકત્ર થઈ ભીમસેનને ચારે તરફથી ઘેરી તેની ગતિ રોકવા લાગ્યા. દુઃશલ, ચિત્રસેન, કુણ્ડભેદી, વિવિંશતિ, દુર્મુખ, દુઃસહ, વિકર્ણ, શલ, વિન્દ, અનુવિન્દ, સુમુખ, દીર્ઘબાહુ, સુદર્શન, વૃન્દારક, સુહસ્ત, સુષેણ, દીર્ઘલોચન, અભય, રૌદ્રકર્મા, સુવર્મા અને દુર્વિમોચન—આ તેજસ્વી રથિશ્રેષ્ઠ વીરો પોતાના સૈન્ય અને સેવકો સાથે સાવધાન રહી, પૂર્ણ પ્રયત્નથી, સમરભૂમિમાં ભીમસેન પર તૂટી પડ્યા અને તેને અટકાવ્યો.

Verse 34

दुर्मुखो दुःसहश्वैव विकर्णश्र शलस्तथा । विन्दानुविन्दौ सुमुखो दीर्घबाहु: सुदर्शन:

સંજય બોલ્યો—મહારાજ! દુર્મુખ, દુઃસહ, વિકર્ણ, શલ, વિન્દ, અનુવિન્દ, સુમુખ, દીર્ઘબાહુ અને સુદર્શન—આઓ પણ સમરભૂમિમાં ભીમસેનને સામેથી મળી તેની ગતિ અટકાવવા લાગ્યા.

Verse 35

वृन्दारकः सुहस्तश्न सुषेणो दीर्घलोचन: । अभयो रौद्रकर्मा च सुवर्मा दुर्विमोचन:

સંજય બોલ્યો—મહારાજ! વૃન્દારક, સુહસ્ત, સુષેણ, દીર્ઘલોચન, અભય, રૌદ્રકર્મા, સુવર્મા અને દુર્વિમોચન—આઓ પણ સાવધાન રહી, એકાગ્ર પ્રયત્નથી, સમરભૂમિમાં ભીમસેનને સામેથી મળી તેની ગતિ રોકી.

Verse 36

शोभन्तो रथिनां श्रेष्ठा: सहसैन्यपदानुगा: । संयत्ता: समरे वीरा भीमसेनमुपाद्रवन्‌

તે સમયે રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શોભાયમાન વીરો—પોતપોતાના સૈન્ય અને સેવકો સાથે—સમરમાં સજ્જ થઈ, સાવધાન અને પ્રયત્નશીલ રહી, ભીમસેન પર ધાવા બોલ્યા, મહારાજ।

Verse 37

तैः समन्ताद्‌ वृतः शूरै: समरेषु महारथ: । तान्‌ समीक्ष्य तु कौन्तेयो भीमसेन: पराक्रमी । अभ्यवर्तत वेगेन सिंह: क्षुद्रमूगानिव

તે શૂરવીરોએ રણભૂમિમાં મહારથી ભીમને ચારે તરફથી ઘેરી લીધો. તેમને સૌને સામે જોઈ, પરાક્રમી કુંતીપુત્ર ભીમસેન એ જ વેગથી આગળ વધ્યો, જેમ સિંહ તુચ્છ મૃગો તરફ ધાવે.

Verse 38

ते महास्त्राणि दिव्यानि तत्र वीरा अदर्शयन्‌ । छादयन्त: शरैर्भीम॑ मेघा: सूर्यमिवोदितम्‌

ત્યાં તે વીરો મહાન દિવ્ય મહાસ્ત્રોનું પ્રદર્શન કરવા લાગ્યા અને બાણવર્ષાથી ભીમસેનને એમ ઢાંકી દીધો, જેમ વાદળો ઉગતા સૂર્યને ઢાંકી દે.

Verse 39

स तानतीत्य वेगेन द्रोणानीकमुपाद्रवत्‌ । अग्रतश्न॒ गजानीकं शरवर्षरवाकिरत्‌

પરંતુ ભીમસેન વેગથી તેમને સૌને વટાવી દ્રોણાચાર્યની સેનાવ્યૂહ પર તૂટી પડ્યો અને આગળ ઊભેલી ગજસેનાને બાણવર્ષાથી ઢાંકી દીધી.

Verse 40

सो<चिरेणैव कालेन तद्‌ गजानीकमाशुगै: । दिश: सर्वा: समभ्यस्य व्यधमत्‌ पवनात्मज:,पवनपुत्र भीमने सम्पूर्ण दिशाओंमें बारंबार बाणोंकी वर्षा करके उनके द्वारा थोड़े ही समयमें उस गजसेनाको मार भगाया

પવનપુત્ર ભીમે થોડા જ સમયમાં સર્વ દિશાઓમાં ફરી ફરીને ઝડપી બાણોની વારંવાર વર્ષા કરી અને તે ગજસેનાને ઘાયલ કરીને પાછી હટાવી દીધી.

Verse 41

त्रासिता: शरभस्येव गर्जितेन वने मृगा: । प्राद्रवन्‌ द्विरदा: सर्वे नदन्‍्तो भैरवान्‌ रवान्‌

સંજય બોલ્યો—જેમ શરભના ગર્જનાથી વનમાંના મૃગો ભયથી દોડી જાય છે, તેમ સર્વ ગજરાજો ભયભીત થઈ ભયાનક ચીસો પાડતા ભાગી નીકળ્યા।

Verse 42

जैसे शरभकी गर्जनासे भयभीत हो वनके सारे मृग भाग जाते हैं, उसी प्रकार भीमसेनसे डरे हुए समस्त गजराज भैरव स्वरसे आर्तनाद करते हुए भाग निकले ।।

સંજય બોલ્યો—જેમ શરભના ગર્જનાથી વનમાંના સર્વ પ્રાણી ભયથી ભાગી જાય છે, તેમ ભીમસેનના ભયથી ગજરાજો ભયાનક આર્તનાદ કરતા ભાગી નીકળ્યા। પછી તે ફરી અત્યંત વેગથી દ્રોણાચાર્યના વ્યૂહ પર તૂટી પડ્યો; પરંતુ આચાર્ય દ્રોણે તેને એમ અટકાવ્યો જેમ કિનારો ઉછળતા સમુદ્રને રોકે છે।

Verse 43

ललाटे5ताडयच्चैनं नाराचेन स्मयन्निव । ऊर्ध्वरश्मिरिवादित्यो विबभौ तेन पाण्डव:

સંજય બોલ્યો—દ્રોણાચાર્યે જાણે ઉપહાસભરી સ્મિત સાથે નારાચ છોડીને ભીમસેનના લલાટે પ્રહાર કર્યો। તે બાણથી ઘાયલ થઈને પણ પાંડવ ભીમસેન ઊર્ધ્વ કિરણોવાળા સૂર્ય સમાન વધુ તેજસ્વી જણાયો।

Verse 44

स मन्यमानस्त्वाचार्यो ममायं फाल्गुनो यथा । भीम: करिष्यते पूजामित्युवाच वृकोदरम्‌,द्रोणाचार्य यह समझकर कि यह भीम भी अर्जुनके समान मेरी पूजा करेगा, उनसे इस प्रकार बोले--

સંજય બોલ્યો—આચાર્ય દ્રોણે એમ માનીને કે “ફાલ્ગુન (અર્જુન) જેમ મારી પૂજા કરે છે, તેમ આ ભીમ પણ મારું સન્માન કરશે”, વૃકોદરને આ રીતે કહ્યું।

Verse 45

भीमसेन न ते शकया प्रवेष्टमरिवाहिनी । मामनिर्जित्य समरे शत्रुमद्य महाबल,“महाबली भीमसेन! तुम समरभूमिमें आज मुझ शत्रुको पराजित किये बिना इस शत्रुसेनामें प्रवेश नहीं कर सकोगे

સંજય બોલ્યો—“મહાબલી ભીમસેન! આજે સમરમાં મને—તારા શત્રુને—પરાજિત કર્યા વિના તું આ શત્રુસેનામાં પ્રવેશી શકીશ નહીં.”

Verse 46

ग्रहणे धर्मराजस्य सर्वोपायेन वर्तते । जाते समय महाबली भीमसेनने धृष्टद्युम्नसे इस प्रकार कहा--“महाबाहो! तुम्हें तो यह मालूम ही है कि महारथी द्रोण सारे उपाय करके किस प्रकार धर्मराजको पकड़नेपर तुले हुए हैं

સંજય બોલ્યા—ત્યારે મહાબલી ભીમસેને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું—“મહાબાહો! તને તો ખબર જ છે કે મહારથી દ્રોણ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને પકડવા સર્વ ઉપાયો અજમાવી રહ્યા છે. તારો નાનો ભાઈ કૃષ્ણ (અર્જુન) મારી અનુમતિથી આ વ્યૂહમાં પ્રવેશી ગયો છે. ઇચ્છા હોય તો તું પણ એ જ રીતે પ્રવેશ કરી શકે; નહીંતર મારા આ સૈન્યવ્યૂહમાં બળપૂર્વક ઘૂસી શકીશ નહીં.”

Verse 47

अथ भीमस्तु बुक त्वा गुरोर्वाक्यमपेतभी: । क्रुद्ध: प्रोवाच वै द्रोणं रक्तताम्रेक्षणस्त्वरन्‌,गुरुका यह वचन सुनकर भीमसेनके नेत्र क्रोधसे लाल हो गये, वे बड़ी उतावलीके साथ द्रोणाचार्यसे निर्भय होकर बोले

પછી ગુરુના વચન સાંભળીને ભીમે ભય ત્યજી દીધો. ક્રોધથી તેની આંખો તાંબડી-લાલ થઈ ગઈ અને તે ઉતાવળે, નિર્ભય થઈ દ્રોણને સંબોધીને બોલ્યો.

Verse 48

तवार्जुनो नानुमते ब्रह्म॒बन्धो रणाजिरम्‌ | प्रविष्ट: स हि दुर्धर्ष: शक्रस्पापि विशेद्‌ बलम्‌

સંજય બોલ્યા—“બ્રહ્મબંધુ! અર્જુન તારી અનુમતિથી આ રણભૂમિમાં પ્રવેશ્યો નથી. તે દુર્ધર્ષ છે; શક્ર (ઇન્દ્ર)ની સેનામાં પણ ઘૂસી શકે.”

Verse 49

तेन वै परमां पूजां कुर्वता मानितो हासि । नार्जुनो5हं घृणी द्रोण भीमसेनो5स्मि ते रिपु:

તેણે તારી પરમ પૂજા કરીને નિશ્ચયે તને માન આપ્યો છે. પરંતુ દ્રોણ! હું દયાળુ અર્જુન નથી; હું તો તારો શત્રુ ભીમસેન છું.

Verse 50

पिता नस्त्वं गुरुब॑न्धुस्तथा पुत्रास्तु ते वयम्‌ । इति मन्यामहे सर्वे भवन्तं प्रणता: स्थिता:

સંજય બોલ્યા—“તમે અમારા પિતા, ગુરુ અને બાંધવ છો; અને અમે તમારા પુત્ર સમાન છીએ—એવું અમે સૌ માનીએ છીએ. તેથી અમે હંમેશાં તમારા સમક્ષ મસ્તક નમાવી, પ્રણત થઈ ઊભા રહીએ છીએ.”

Verse 51

अद्य तद्विपरीतं ते वदतो<स्मासु दृश्यते । यदि त्वं शत्रुमात्मानं मन्यसे तत्तथास्त्विह

સંજય બોલ્યો—આજે તું જે કહે છે તે અમને તારા પૂર્વ વચનના એકદમ વિપરીત જણાય છે. જો હવે તું પોતાના આત્માને જ શત્રુ માને છે, તો અહીં તેમ જ થાઓ.

Verse 52

अथोदश्राम्य गदां भीम: कालदण्डमिवान्तक:

સંજય બોલ્યો—ત્યારે અશ્રાંત ભીમે ગદા ઉઠાવી; જાણે અંતક યમ જ કાળદંડ ઉઠાવે તેમ.

Verse 53

साश्वसूतध्वजं यान॑ द्रोणस्यापोथयत्‌ तदा

સંજય બોલ્યો—ત્યારે તેણે દ્રોણના રથને ઘોડા, સારથી અને ધ્વજ સહિત પાડી દીધો.

Verse 54

प्रामृदूनाच्च बहून्‌ योधान्‌ वायुर्वृक्षानिवौजसा । जैसे हवा अपने वेगसे वृक्षोंको उखाड़ फेंकती है, उसी प्रकार उस गदाने उस समय घोड़े, सारथि और ध्वजसहित द्रोणाचार्यके रथको चूर-चूर कर दिया और बहुत-से योद्धाओंको भी धूलमें मिला दिया ।।

સંજય બોલ્યો—તેણે પોતાના પ્રચંડ બળથી અનેક યોદ્ધાઓને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા; જેમ પવન પોતાના વેગથી વૃક્ષોને ઉખાડી ફેંકે છે તેમ.

Verse 55

अन्यं तु रथमास्थाय द्रोण: प्रहरतां वर: । व्यूहद्वारं समासाद्य युद्धाय समुपस्थित:

ત્યારે પ્રહાર કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ બીજા રથ પર આરૂઢ થઈ વ્યૂહના દ્વાર પાસે પહોંચ્યા અને યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા.

Verse 56

यादृशं रक्षणे राज्ञ: कार्यमात्ययिकं हि नः । “अतः ट्रुपदनन्दन! मेरे लिये वहाँ जानेकी वैसी आवश्यकता नहीं है

રાજાની રક્ષા માટે અમારે જે અત્યંત તાત્કાલિક કાર્ય કરવાનું છે, તેવું બીજું નથી. તેથી, હે ત્રુપદનંદન! મને ત્યાં જવાની એવી જરૂર નથી, જેવી અહીં રહી રાજાની રક્ષા કરવાની છે. આ જ અમારું પરમ કાર્ય છે. પછી ક્રોધથી ભરાયેલા પરાક્રમી મહારાજ ભીમસેને આગળ ઊભેલી રથસેનાપર બાણવર્ષા શરૂ કરી.

Verse 57

महाराज! तब क्रोधमें भरे हुए पराक्रमी भीमसेनने सामने खड़ी हुई रथसेनापर बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी ।।

મહારાજ! ત્યારે ક્રોધથી ભરાયેલા પરાક્રમી ભીમસેને સામે ઊભેલી રથસેનાપર બાણવર્ષા શરૂ કરી. યુદ્ધમાં ઘાયલ થતા છતાં તમારા પુત્રો—મહારથી, ભયંકર બળવાળા અને વિજયાભિલાષી—રણભૂમિમાં ભીમ સાથે જ યુદ્ધ કરતા રહ્યા.

Verse 58

ततो दुःशासन: क्रुद्धो रथशक्तिं समाक्षिपत्‌ | सर्वपारसवीं तीक्ष्णां जिघांसु: पाण्डुनन्दनम्‌

પછી ક્રોધથી દહકતા દુઃશાસને પાંડુનંદન ભીમને મારી નાખવાની ઇચ્છાથી, સંપૂર્ણ લોખંડથી બનેલી તીક્ષ્ણ રથશક્તિ તેના પર ફેંકી.

Verse 59

आपतन्तीं महाशर्ति तव पुत्रप्रणोदिताम्‌ । द्विधा चिच्छेद तां भीमस्तदद्भुतमिवाभवत्‌,आपके पुत्रकी चलायी हुई उस महाशक्तिको अपने ऊपर आती देख भीमसेनने उसके दो टुकड़े कर दिये। वह एक अद्भुत-सी बात हुई

તમારા પુત્રની પ્રેરણાથી ફેંકાયેલી એ મહાશક્તિ પોતાની તરફ ધસી આવતી જોઈ ભીમે તેને બે ભાગમાં કાપી નાખી; તે અદ્ભુત સમાન લાગ્યું.

Verse 60

अथान्यैरविशिखैस्ती&णै: संक़्रुद्ध: कुण्डभेदिनम्‌ । सुषेणं दीर्घनेत्रं च त्रिभिस्त्रीनवधीद्‌ बली

પછી અત્યંત ક્રોધથી ભરાયેલા બલવાન ભીમે બીજા ત્રણ તીક્ષ્ણ બાણોથી—એક-એક કરીને—કુંડભેદિન, સુષેણ અને દીર્ઘનેત્ર—આ ત્રણેયને મારી નાખ્યા.

Verse 61

ततो वृन्दारकं वीरं कुरूणां कीर्तिवर्धनम्‌ । पुत्राणां तव वीराणां युध्यतामवधीत्‌ पुन:

ત્યારે તમારા પરાક્રમી પુત્રો યુદ્ધ કરતા હોવા છતાં તેણે ફરી કુરુવંશની કીર્તિ વધારનાર વીર વૃન્દારકનો વધ કર્યો।

Verse 62

अभयं रौद्रकर्माणं दुर्विमोचनमेव च । त्रिभिस्त्रीनवधीद्‌ भीम: पुनरेव सुतांस्तव,इसके बाद भीमने पुनः तीन बाण मारकर अभय, रौद्रकर्मा तथा दुर्विमोचन (दुर्विरोचन)--आपके इन तीन पुत्रोंको भी मार गिराया

પછી ભીમે ફરી ત્રણ બાણોથી અભય, રૌદ્રકર્મા અને દુર્વિમોચન—તમારા આ ત્રણ પુત્રોને પણ ધરાશાયી કર્યા।

Verse 63

वध्यमाना महाराज पुत्रास्तव बलीयसा । भीम॑ प्रहरतां श्रेष्ठ समन्‍्तात्‌ पर्यवारयन्‌

મહારાજ! અત્યંત બળવાન ભીમસેનના બાણોથી ઘાયલ થતાં છતાં તમારા પુત્રોએ યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીમસેનને ફરી ચારેય તરફથી ઘેરી લીધો।

Verse 64

ते शरैर्भीमकर्माणं ववर्षु: पाण्डवं युधि । मेघा इवातपापाये धाराभिर्धरणीधरम्‌

યુદ્ધમાં તેમણે ભયંકર કર્મ કરનાર પાંડવ પર બાણોની વર્ષા કરી, જેમ ઉનાળાના અંતે મેઘો પર્વત પર જળધારાઓ વરસાવે છે।

Verse 65

जैसे वर्षा-ऋतुमें मेघ पर्वतपर जलधाराओंकी वर्षा करते हैं, उसी प्रकार वे आपके पुत्र युद्धस्थलमें भयंकर कर्म करनेवाले पाण्डुपुत्र भीमसेनपर बाणोंकी वर्षा करने लगे ।।

ત્યારે પાંડુના વંશજ શત્રુહા ભીમસેને તે બાણમય વર્ષાને—જાણે પથ્થરવર્ષા હોય—પર્વતની જેમ સહન કરી; છતાં તે જરાય ડગ્યો નહીં।

Verse 66

जैसे पत्थरोंकी वर्षा ग्रहण करते हुए पर्वतको कोई पीड़ा नहीं होती, उसी प्रकार शत्रुसूदन पाण्डुपुत्र भीमसेन उस बाण-वर्षाको सहन करते हुए भी व्यथित नहीं हुए ।।

સંજય બોલ્યો—જેમ પથ્થરોની વર્ષા સહન કરતાં પણ પર્વતને પીડા થતી નથી, તેમ શત્રુસૂદન પાંડુપુત્ર ભીમસેન તે બાણવર્ષા સહન કરીને પણ વ્યથિત થયા નહિ. પછી કુંતીપુત્ર જાણે હસતાં હસતાં, વિન્દ અને અનુવિન્દ—બન્નેને એકસાથે—અને તારા પુત્ર સુવર્માને પણ પોતાના બાણોથી યમધામે મોકલી દીધા.

Verse 67

कुन्तीनन्दन भीमने हँसते हुए ही अपने बाणोंद्वारा एक साथ आये हुए दोनों भाई विन्द और अनुविन्दको तथा आपके पुत्र सुवर्माकों भी यमलोक पहुँचा दिया ।।

સંજય બોલ્યો—કુંતીનંદન ભીમ હસતાં હસતાં જ પોતાના બાણોથી એકસાથે આવેલા વિન્દ અને અનુવિન્દ—બન્ને ભાઈઓને—અને તારા પુત્ર સુવર્માને પણ યમલોક પહોંચાડી દીધા. ત્યારબાદ, ભરતશ્રેષ્ઠ, તેણે સમરભૂમિમાં તારા વીર પુત્ર સુદર્શનને ત્વરિત ઘાયલ કર્યો; તે તરત જ પડી ગયો અને મરી ગયો.

Verse 68

सो<चिरेणैव कालेन तद्रथानीकमाशुगै: । दिश: सर्वा: समालोक्य व्यधमत्‌ पाण्डुनन्दन:

સંજય બોલ્યો—થોડા જ સમયમાં પાંડુનંદન ભીમસેને સર્વ દિશાઓ તરફ નજર કરીને પોતાના ઝડપી બાણોથી તે રથસેનાને ચકનાચૂર કરી નાખી.

Verse 69

ततो वै रथघोषेण गर्जितेन मृगा इव । भज्यमानाश्व समरे तव पुत्रा विशाम्पते,प्रजानाथ! तदनन्तर भीमसेनके रथकी घरघराहट और गर्जनासे समरांगणमें मृगोंके समान भयभीत हुए आपके पुत्रोंका उत्साह भंग हो गया

સંજય બોલ્યો—પછી ભીમસેનના રથના ઘનઘોર ઘોષ અને ગર્જનાથી, પ્રજાનાથ, સમરમાં તારા પુત્રો મૃગોની જેમ ભયભીત થઈ ગયા; તેમના ઘોડા છૂટા પડી ગયા અને તેમનો ઉત્સાહ તૂટી ગયો.

Verse 70

प्राद्रयन्‌ सहसा सर्वे भीमसेन भयार्दिता: । अनुयायाच्च कौन्तेय: पुत्राणां ते महद्‌ बलम्‌

સંજય બોલ્યો—ભીમસેનના ભયથી પીડિત થઈ તેઓ બધા અચાનક ભાગી ગયા. અને કુંતીપુત્ર ભીમે તારા પુત્રોની વિશાળ સેનાનો દૂર સુધી પીછો કર્યો.

Verse 72

तांस्तु निर्जित्य समरे भीमसेनो महाबल:

સમરમાં તેમને પરાજિત કરીને મહાબલી ભીમસેન વિજયી બની ઊભો રહ્યો.

Verse 73

विव्याध समरे राजन्‌ कौरवेयान्‌ समन्तत: । वध्यमाना महाराज भीमसेनेन तावका:

રાજન, સમરમાં ભીમે ચારે તરફ કૌરવોને વિંધ્યા. મહારાજ, તમારી સેના ભીમસેનના હાથથી કાપાતી હતી. ત્યારબાદ મહાબલી ભીમે ભારે તાળીનો ધ્વનિ કરીને રથસેનામાં ભય ફેલાવ્યો.

Verse 74

भीषयित्वा रथानीकं हत्वा योधान्‌ वरान्‌ वरान्‌ । व्यतीत्य रथिनश्चापि द्रोणानीकमुपाद्रवत्‌

રથસેનાને ભયભીત કરીને અને એક પછી એક શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને મારીને, રથિયોને પણ વટાવી ભીમ દ્રોણાચાર્યની સેના પર તૂટી પડ્યો.

Verse 86

एतद्धि सर्वकार्याणां परमं कृत्यमाहवे | “अतः अब मैं भाई अर्जुन तथा बुद्धिमान्‌ सात्यकिके पथका अनुसरण करूँगा। अब तुम सावधान हो प्रयत्नपूर्वक रणभूमिमें कुन्तीकुमार राजा युधिष्ठिरकी रक्षा करो। इस युद्धस्थलमें यही हमारे लिये सब कार्योंसे बढ़कर महान्‌ कार्य है!

યુદ્ધમાં સર્વ કાર્યોમાં આ જ પરમ કર્તવ્ય છે. તેથી હવે હું ભાઈ અર્જુન તથા બુદ્ધિમાન સાત્યકીના માર્ગનું અનુસરણ કરીશ. તમે સાવધાન રહો અને પ્રયત્નપૂર્વક रणભૂમિમાં કુંતીપુત્ર ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરની રક્ષા કરો—આ જ આપણું સર્વોત્તમ કાર્ય છે.

Verse 106

निग्रहं धर्मराजस्य प्रकरिष्यति संयुगे । 'द्रोणाचार्य संग्राममें धृष्टद्यम्मका वध किये बिना किसी प्रकार धर्मराजको कैद नहीं कर सकेंगे”

સમરમાં તે ધર્મરાજને કાબૂમાં લઈ (પકડી) લેવા પ્રયત્ન કરશે; ધૃષ્ટદ્યુમ્નનો વધ કર્યા વિના દ્રોણાચાર્ય ધર્મરાજને કેદ કરી શકશે નહીં.

Verse 126

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें युधिष्टिरकी चिन्ताविषयक एक सौ छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

સંજય બોલ્યા—આ રીતે શ્રીમહાભારતના દ્રોણપર્વમાં, જયદ્રથવધપર્વના અંતર્ગત, યુધિષ્ઠિરની ચિંતાવિષયક એકસો છવ્વીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હે ભારત! તે સમયે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે કુંતીપુત્ર ભીમસેનને હૃદયથી આલિંગન આપ્યું, સ્નેહથી તેના મસ્તકને સૂંઘ્યું અને તેને શુભ આશીર્વાદ સંભળાવ્યા.

Verse 127

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि भीमसेनप्रवेशे भीमपराक्रमे सप्तविंशत्यधिकशततमो< ध्याय:

ઇતિ શ્રીમહાભારતના દ્રોણપર્વમાં જયદ્રથવધપર્વાંતર્ગત ભીમસેન-પ્રવેશ તથા ભીમ-પરાક્રમવર્ણન વિષયક એકસો સત્તાવીસમો અધ્યાય.

Verse 166

साज्भद: सतलत्राण: सरथो रथिनां वर: । अनुकूल हवा चलकर उन्हें शीघ्र ही अवश्यम्भावी विजयकी सूचना देने लगी। रथियोंमें श्रेष्ठ महाबाहु भीमसेन कवच

સંજય બોલ્યા—શસ્ત્રોથી સજ્જ, તલત્રાણ (હાથ-રક્ષક) ધારણ કરેલો અને રથ પર આરુઢ એવો રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ યોદ્ધા યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો. અનુકૂળ પવન વહેવા લાગ્યો, જાણે શીઘ્ર જ અવશ્યંભાવી વિજયની સૂચના આપતો હોય. ત્યારબાદ મહાબાહુ, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીમસેને કવચ, સુંદર કુંડળ, બાજૂબંધ અને તલત્રાણ ધારણ કરીને રથ પર આરોહણ કર્યું.

Verse 173

विबभौ सर्वतः श्लिष्टं सविद्युदिव तोयद: । उनका काले लोहेका बना हुआ सुवर्णजटित बहुमूल्य कवच उनके सारे अंगोंमें सटकर बिजलीसहित मेघके समान सुशोभित हो रहा था

સંજય બોલ્યા—તેનું કવચ સર્વ અંગોમાં ચુસ્ત રીતે ચોંટીને ચારે તરફ એવી ઝળહળાટ કરતું હતું, જાણે વીજળીসহિત મેઘ. કાળા લોખંડનું બનેલું, સુવર્ણજટિત અને બહુ મૂલ્યવાન તે કવચ તેના શરીર સાથે સટીને વીજળીવાળા વાદળ સમાન શોભતું હતું.

Verse 183

कण्ठत्राणेन च बभौ सेन्द्रायुध इवाम्बुद: । लाल, पीले, काले और सफेद वस्त्रोंस अपने शरीरको सुसज्जित करके कण्ठत्राण पहनकर वे इन्द्रधनुषयुक्त मेघके समान शोभा पा रहे थे

સંજય બોલ્યા—કણ્ઠત્રાણ ધારણ કરીને તે ઇન્દ્રધનુષ્યયુક્ત મેઘ સમાન શોભતો હતો. લાલ, પીળા, કાળા અને સફેદ વસ્ત્રોથી શરીરને સજાવી, કણ્ઠત્રાણ પહેરીને તે જાણે ઇન્દ્રાયુધથી અલંકૃત વાદળ હોય તેમ દીપ્ત હતો.

Verse 196

पाञ्चजन्यरवो घोर: पुनरासीद्‌ विशाम्पते । प्रजानाथ! जब भीमसेन युद्धकी इच्छासे आपकी सेनाकी ओर प्रस्थित हुए, उस समय पुन: पांचजन्य शंखकी भयंकर ध्वनि प्रकट हुई

સંજય બોલ્યો—હે પ્રજાનાથ! હે વિશામ્પતે! ફરી એક વાર પાંઞ્ચજન્ય શંખનો ઘોર નાદ ઊઠ્યો. યુદ્ધેચ્છાથી પ્રેરિત ભીમસેન જ્યારે તમારી સેનાની તરફ આગળ વધ્યો, ત્યારે પાંઞ્ચજન્યનો એ ભયંકર ધ્વનિ ફરી પ્રગટ થયો.

Verse 203

पुनर्भीम॑ महाबाहुं धर्मपुत्रो5भ्यभाषत । त्रिलोकीको डरा देनेवाले उस घोर एवं महान्‌ सिंहनादको सुनकर धर्मपुत्र युधिष्ठटिरने (जाते हुए) महाबाहु भीमसेनसे पुनः इस प्रकार कहा--

સંજય બોલ્યો—ત્રિલોકને ધ્રુજાવી દે એવો તે ઘોર અને મહાન સિંહનાદ સાંભળીને ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ચાલતાં ચાલતાં મહાબાહુ ભીમસેનને ફરી આ રીતે કહ્યું.

Verse 223

कुरुभिरययुध्यते सार्थ सर्वैश्वक्रगदाधर: । “भीम! देखो

સંજય બોલ્યો—ભીમ! જો, વૃષ્ણિવંશના અગ્રવીર, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે મહા બળથી શંખ ફૂંક્યો છે. તેની ગુંજથી ધરતી અને આકાશ બંને પરિપૂર્ણ થઈ ગયા છે. સવ્યસાચી અર્જુન ભારે સંકટમાં પડ્યો છે એમ જોઈ, એ જ ચક્રગદાધર પ્રભુ હવે સર્વ કૌરવો સાથે યુદ્ધમાં પ્રવૃત્ત થયા છે.

Verse 513

एष ते सदृशं शत्रो: कर्म भीम: करोम्यहम्‌ | “परंतु आज तुम्हारे मुँहसे जो बात निकल रही है

સંજય બોલ્યો—ભીમે કહ્યું—“હે શત્રુ! તને યોગ્ય એવું જ કર્મ હું કરું છું. આજે તારા મુખમાંથી નીકળતા શબ્દો અમારા પ્રત્યે વૈરભાવ દર્શાવે છે. જો તું પોતાને શત્રુ માને છે તો એમ જ રહે; હું ભીમસેન તારા પ્રત્યે શત્રુને યોગ્ય એવો જ વ્યવહાર કરીશ.”

Verse 526

द्रोणाय व्यसृजद्‌ राजन्‌ स रथादवपुप्लुवे । राजन! ऐसा कहकर भीमसेनने गदा उठा ली

સંજય બોલ્યો—રાજન! એમ કહી ભીમસેને ગદા ઉઠાવી, જાણે યમરાજે કાળદંડ હાથમાં લીધો હોય. તેણે તેને ઘુમાવી દ્રોણાચાર્ય પર ફેંકી; પરંતુ દ્રોણાચાર્ય તરત જ રથમાંથી કૂદી પડ્યા.

Verse 713

त्यक्त्वा भीम॑ रणाज्जग्मुश्नोदयन्तो हयोत्तमान्‌ । राजन! उन्होंने रणक्षेत्रमें सब ओर कौरवोंको घायल किया। महाराज! भीमसेनके द्वारा मारे जाते हुए आपके सभी पुत्र उन्हें छोड़कर अपने उत्तम घोड़ोंको हाँकते हुए रणभूमिसे दूर चले गये

સંજય બોલ્યા—ભીમને ત્યજી તેઓ રણભૂમિમાંથી પાછા હટ્યા અને પોતાના ઉત્તમ ઘોડાઓને દોડાવી દૂર નીકળી ગયા. રાજન, યુદ્ધક્ષેત્રમાં સર્વ દિશાઓથી કૌરવો ઘાયલ થતા હતા. મહારાજ, ભીમસેનના હાથેથી કાપાતા જોઈ તમારા સર્વ પુત્રો તેને પાછળ મૂકી, શ્રેષ્ઠ અશ્વોને હાંકતા યુદ્ધથી બહુ દૂર ચાલ્યા ગયા।

Verse 726

सिंहनादरवं चक्रे बाहुशब्दं च पाण्डव: । उन सबको संग्राममें पराजित करके महाबली पाण्डुपुत्र भीमसेनने अपनी भुजाओंपर ताल ठोकी और सिंहके समान गर्जना की

સંજય બોલ્યા—સંગ્રામમાં તેઓ બધાને પરાજિત કરીને મહાબલી પાંડુપુત્ર ભીમસેને પોતાની ભુજાઓ પર તાલ ઠોકી અને સિંહ સમ ગર્જના કરી।

Verse 936

ईप्सितं ते करिष्यामि गच्छ पार्थाविचारयन्‌ । महाराज! यह सुनकर धृष्टद्युम्नने भीमसेनसे कहा--“कुन्तीनन्दन! तुम कुछ भी सोच-विचार न करके जाओ । मैं तुम्हारी इच्छाके अनुसार सब कार्य करूँगा

આ સાંભળીને ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ભીમસેનને કહ્યું—“કુંતીનંદન! કોઈ વિચાર-વિમર્શ કર્યા વિના જાઓ. તમારી ઇચ્છા મુજબ હું સર્વ કાર્ય કરીશ.”