Shloka 13
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
वराश्चनरनागानां शरीरप्रभवा तदा | परलोकार्णवमुखी गृध्रगोमायुमोदिनी
sañjaya uvāca |
varāś ca nara-nāgānāṃ śarīra-prabhavā tadā |
paralokārṇava-mukhī gṛdhra-gomāyu-modinī ||
સંજય બોલ્યા—ત્યારે વરાહો, મનુષ્યો અને હાથીઓના શરીરોમાંથી જન્મેલી એક નદી ઊછળી નીકળી, જે પરલોક-સમુદ્ર તરફ વહેવા લાગી. તે ગીધો અને શિયાળોને આનંદ આપનારી હતી. રણક્ષેત્રમાં મહાવેગે રક્તની નદી વહેતી દેખાઈ; તેમાં હાથીઓના દેહ શિલાખંડો જેવા લાગતા અને રક્ત-માંસ કાદવ સમાન જણાતાં. મોટા મોટા હાથી, ઘોડા અને મનુષ્યોના શરીરોમાંથી જ તે નદી નીકળી પરલોક-સમુદ્ર તરફ વહેતી ગીધો-શિયાળોને તૃપ્ત કરતી રહી.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses stark imagery to show the moral cost of war: slaughter turns life into a ‘river’ that carries beings toward death (paraloka). It underscores impermanence and the karmic gravity of violence—only scavengers benefit, while humans incur suffering and loss.
Sañjaya narrates the Kurukṣetra carnage: a figurative river, born from the bodies of men and elephants (and other creatures), flows toward the ‘ocean of the other world,’ while vultures and jackals are pleased—emphasizing the battlefield’s horror.