Shloka 12
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
प्रावर्तत महावेगा नदी रुधिरवाहिनी । मातड्ाड्रशिला रौद्रा मांसशोणितकर्दमा
sañjaya uvāca | prāvartata mahāvegā nadī rudhiravāhinī | mātaṅga-śilā raudrā māṃsa-śoṇita-kardamā ||
રણક્ષેત્રમાં મહાવેગે રક્તની નદી વહેવા લાગી. તે જોવામાં અત્યંત ભયાનક હતી; તેમાં હાથીઓનાં શરીરો શિલાખંડો સમાન લાગતાં અને તેનો કાદવ માંસ તથા ગાઢ થયેલા રક્તનો હતો. હાથી, ઘોડા અને મનુષ્યોનાં પડેલા દેહોમાંથી જ જન્મેલી એ ધારા જાણે પરલોકના સમુદ્ર તરફ ધસી રહી હતી; અને ગીધો તથા શિયાળાઓ માટે એ રક્ત-માંસની નદી જ આનંદનું કારણ બની.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses stark battlefield imagery to underline the ethical gravity of war: when violence is unleashed, it dehumanizes all sides, turning bodies into debris and blood into a ‘river.’ It implicitly warns that even ‘heroic’ conflict carries karmic and moral consequences, and that death reduces worldly pride to impermanence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the horrific scene on the battlefield: a fast-flowing ‘river’ of blood forms, with elephant bodies appearing like boulders and the ground becoming a mire of flesh and blood—an intensified description of the carnage as the battle rages.