Shloka 19
Bhīṣma Parva, Adhyāya 4 — Dhṛtarāṣṭra–Vyāsa Saṃvāda on Kāla and Jayalakṣaṇa
Signs of Victory
एते ग्राम्या: समाख्याता: पशव: सप्त साधुभि: । एते वै पशवो राजन _ग्राम्यारण्याश्षतुर्दश,गाय, बकरी, भेड़, मनुष्य, घोड़े, खच्चर और गदहे--इन सात पशुओंको साधु पुरुषोंने ग्रामवासी बताया है। राजन! इस प्रकार ये ग्रामवासी और वनवासी मिलकर कुल चौदह पशु कहे गये हैं
ete grāmyāḥ samākhyātāḥ paśavaḥ sapta sādhubhiḥ | ete vai paśavo rājan grāmyāraṇyāś caturdaśa ||
સંજય બોલ્યો—આ સાત પશુઓને જ્ઞાની પુરુષોએ ‘ગ્રામ્ય’ (વસાહતોમાં રહેતા) તરીકે વર્ણવ્યા છે. હે રાજન, ગ્રામ્ય અને આરણ્ય—બંનેને મળાવીને આ પશુઓ કુલ ચૌદ કહેવાય છે.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse presents a traditional, ‘wise’ classification of animals into domestic (grāmya) and wild/forest-dwelling (āraṇya), emphasizing orderly categorization as part of learned discourse addressed to a king.
Sañjaya continues a descriptive explanation to the king, stating that sages count seven animals as domestic and, when combined with wild ones, speak of a total of fourteen—framing the information as authoritative traditional knowledge.