Shloka 8
अक्षरब्रह्मयोग (Akṣara-Brahma-Yoga) — Knowledge of the Imperishable, Prakṛti, and Devotion
नैव किंचित् करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् पश्यज्शृण्वन् स्पृशज्जिप्रन्नश्नन् गच्छन् स्वपउश्ववसन्,तत्त्वको जाननेवाला सांख्ययोगी5ः तो देखता हुआ, सुनता हुआ, स्पर्श करता हुआ, सूँघता हुआ, भोजन करता हुआ, गमन करता हुआ, सोता हुआ, श्वास लेता हुआ, बोलता हुआ, त्यागता हुआ, ग्रहण करता हुआ तथा आँखोंको खोलता और मूँदता हुआ भी, सब इन्द्रियाँ अपने-अपने अर्थोमें बरत रही हैं--इस प्रकार समझकर नि:संदेह ऐसा माने कि मैं कुछ भी नहीं करता हूँ:
naiva kiñcit karomīti yukto manyeta tattvavit | paśyañ śṛṇvan spṛśañ jighrann aśnan gacchan svapan śvasan || pralapan visṛjan gṛhṇann unmiṣan nimiṣann api | indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan ||
તત્ત્વજ્ઞ યોગયુક્ત પુરુષ જોતા, સાંભળતા, સ્પર્શતા, સૂંઘતા, ખાતા, ચાલતા, સૂતા અને શ્વાસ લેતા હોવા છતાં એમ માને—“હું કશું કરતો નથી”; કારણ કે ઇન્દ્રિયો જ પોતાના-પોતાના વિષયોમાં વર્તે છે.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
A realized, disciplined person abandons the ego-claim “I am the doer.” Ordinary actions continue—seeing, eating, walking, speaking—but he understands them as the natural functioning of senses in contact with their objects, while the Self remains unattached.
In the Gītā’s instruction on karma-yoga and knowledge, this verse articulates the inner stance of the tattvavit: amid the battlefield setting, the teaching redirects Arjuna from anxious self-identification with action to steady performance of duty without egoistic doership.