Shloka 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक एक सौ सत्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ११७ ॥। फल + (0) आजअत+- अष्टादशाधिकशततमोब<् ध्याय: भीष्मका अद्भुत पराक्रम करते हुए पाण्डव-सेनाका भीषण संहार संजय उवाच सम॑ व्यूढेष्वनीकेषु भूयिष्ेष्वनिवर्तिन: । ब्रह्मलोकपरा: सर्वे समपद्यन्त भारत
sañjaya uvāca | samaṁ vyūḍheṣv anīkeṣu bhūyiṣṭheṣv anivartinaḥ | brahmalokaparāḥ sarve samapadyanta bhārata ||
સંજય બોલ્યો—હે ભારત! બંને પક્ષોની સેનાઓ સમરૂપે વ્યૂહબદ્ધ થઈ ઊભી હતી. મોટા ભાગના યોદ્ધાઓ અડગ હતા, યુદ્ધમાં પીઠ ન બતાવનારા હતા, અને બ્રહ્મલોકને જ પરમ લક્ષ્ય માની રણમાં પ્રવૃત્ત હતા.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames battlefield steadfastness as an ethical ideal: warriors are described as anivartinaḥ (not retreating) and as aiming at Brahmaloka, suggesting that courage and commitment to one’s chosen duty are reinforced by a transcendent moral horizon.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that both sides have been set in orderly, balanced formations, with most fighters holding their positions and preparing to engage without retreat.