Shloka 48
भीष्मस्य शरशय्या-प्राप्तिः
Bhīṣma’s Fall to the Arrow-Bed
अन्योन्यस्य रणे क्रुद्धौ चिक्षिपाते नरर्षभौ । क्रोधमें भरे हुए वे दोनों नरश्रेष्ठ युद्धमें एक-दूसरेपर लोहारके द्वारा माँजकर साफ किये हुए सूर्यके समान तेजस्वी बाणोंका प्रहार कर रहे थे || ४७ ई ।।
sañjaya uvāca |
anyonyasya raṇe kruddhau cikṣipāte nararṣabhau |
krodhena bhare hue ve donoṃ naraśreṣṭha yuddha meṃ ekadūsare par lohāra ke dvārā māṃjakara sāpha kiye hue sūrya ke samāna tejasvī bāṇoṃ kā prahāra kara rahe the ||
bhīmo bhīṣmavadhākāṅkṣī saumadattiṃ mahāratham |
bhīmasena bhīṣma ke vadha kī icchā rakhkar mahārathī bhūriśravā par coṭ karate the aura bhūriśravā bhīṣma kī vijaya cāhatā huā pāṇḍukumāra bhīmasena par prahāra karatā thā |
te donoṃ yuddha meṃ ekadūsare ke astroṃ kā pratīkāra karate hue laḍa rahe the |
સંજય બોલ્યા—રણમાં ક્રોધથી ભરાયેલા તે બંને નરશ્રેષ્ઠો એકબીજા પર શસ્ત્રો ફેંકતા હતા; લોહારે ઘસીને ચમકાવેલા, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી બાણોથી તેઓ પરસ્પર પ્રહાર કરતા હતા. ભીમ, ભીષ્મવધની ઇચ્છાથી, મહારથી સૌમદત્તિ (ભૂરિશ્રવા) પર ઘા કરતો હતો; અને ભૂરિશ્રવા, ભીષ્મની વિજયકામનાથી, પાંડુનંદન ભીમસેન પર પ્રતિઘાત કરતો હતો. આમ બંને યુદ્ધમાં એકબીજાના અસ્ત્રોનો પ્રતિકાર કરતાં લડતા રહ્યા।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how personal intentions (Bhima’s resolve to bring down Bhishma, Bhurishrava’s loyalty to Bhishma’s victory) intensify combat, showing the ethical tension in war: even when fighting is framed as kshatriya-duty, anger and partisan vows can eclipse restraint and widen the moral burden of violence.
Sanjaya describes a fierce duel: Bhima attacks Bhurishrava (Saumadatti), while Bhurishrava retaliates. Both are enraged, exchange brilliant arrows, and repeatedly counter each other’s weapons on the battlefield, each driven by allegiance to Bhishma’s fate.