Shloka 36
Brahmopadeśa: Adhipatitva-kathana, Dharma-lakṣaṇa, and Kṣetra–Kṣetrajña Viveka
Book 14, Chapter 43
एते द्रुमाणां राजानो लोके5स्मिन् नात्र संशय: । बरगद
ete drumāṇāṁ rājāno loke 'smin nātra saṁśayaḥ | aliṅdagrahaṇo nityaḥ kṣetrajño nirguṇātmakaḥ | tasmād aliṅgaḥ kṣetrajñaḥ kevalaṁ jñānalakṣaṇaḥ ||
વાયુ બોલ્યા— આ લોકમાં આ વૃક્ષોના રાજા છે; એમાં સંશય નથી. નિત્ય ક્ષેત્રજ્ઞ આત્મા કોઈ બાહ્ય લિંગથી ગ્રહણ થતો નથી, કારણ કે તે નિર્ગુણ છે. તેથી ક્ષેત્રજ્ઞ અલિંગ છે; શુદ્ધ જ્ઞાન (ચેતના) જ તેનું લક્ષણ માનવામાં આવે છે.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The Self (kṣetrajña) is eternal and nirguṇa—beyond material qualities—so it cannot be identified by external signs; its only true ‘mark’ is pure consciousness/knowledge (jñāna).
Vāyu-deva is instructing the listener by first asserting a worldly classification (the ‘kings’ among trees) and then pivoting to a higher teaching: the indwelling Self is not an object of sensory identification and is known only as consciousness itself.