Shloka 82
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
अत्रिरवाच अरात्रिरत्रि: सा रात्रियां नाथीते त्रिरद्य वै अरात्रिरत्रिरित्येव नाम मे विद्धि शोभने
atrir uvāca arātrir atriḥ sā rātriṃ nāthīte trir adya vai | arātrir atrir ity eva nāma me viddhi śobhane ||
અત્રિએ કહ્યું—“હું અરાત્રિ અત્રિ છું. તે રાત્રિ હવે નિર્બળ થઈ ગઈ છે—આજે તે ત્રિવિધ રીતે પરાજિત થઈ છે. તેથી, હે શોભને, મારું નામ માત્ર ‘અરાત્રિ અત્રિ’ જ જાણ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the symbolic conquest of ‘night’ (darkness, obstruction, helplessness) through spiritual or moral potency, expressed through a meaningful name. Naming here functions as a declaration of achieved mastery—one becomes known by the quality one embodies (dispelling darkness).
Within Bhīṣma’s discourse, a quotation is given where the sage Atri speaks, declaring himself ‘Arātri Atri’ and stating that ‘Night’ has been made helpless/overcome—‘threefold’—and instructing a addressed ‘beautiful one’ to recognize this as his name.