Shloka 101
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
Devanagari script
यातुधान्युवाच नामनैरुक्तमेतत् ते दुःखव्याभाषिताक्षरम् | नैतद् धारयितुं शक््यं गच्छावतर पद्मिनीम्
Translation
યાતુધાની બોલી—તમે તમારા નામની જે વ્યાખ્યા કરી, તેના અક્ષરો પણ મારા માટે કષ્ટદાયક છે; તેથી હું તેને યાદ રાખી શકતી નથી. હવે તમે પણ તળાવમાં જાઓ.
Word by Word
यातुधानीYātudhānī (the demoness)
यातुधानी:
Karta
TypeNoun
Rootयातुधानी
FormFeminine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
नामname
नाम:
Karma
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Accusative, Singular
नैरुक्तम्etymologically explained/derived (by nirukta)
नैरुक्तम्:
TypeAdjective
Rootनैरुक्त
FormNeuter, Accusative, Singular
एतत्this
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
तेof you/your
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
दुःखव्याभाषिताक्षरम्whose syllables are painfully uttered / hard-to-pronounce
दुःखव्याभाषिताक्षरम्:
TypeAdjective
Rootदुःख-व्याभाषित-अक्षर
FormNeuter, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
एतत्this (name/explanation)
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
धारयितुम्to hold/retain (in memory)
धारयितुम्:
TypeVerb
Rootधृ
FormTumun (infinitive)
शक्यम्possible
शक्यम्:
TypeAdjective
Rootशक्य
FormNeuter, Nominative, Singular
गच्छgo
गच्छ:
TypeVerb
Rootगम्
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
अवतरdescend/enter (down into)
अवतर:
TypeVerb
Rootअव-तॄ
FormImperative, 2nd, Singular, Parasmaipada
पद्मिनीम्the lotus-pond (padminī)
पद्मिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपद्मिनी
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
पशुसख उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes