Shloka 120
Pitṛ-śrāddha-haviḥ-phala-nirdeśa
Offerings for Ancestors and Their Stated Results
तदनन्तर लोकपितामह लोकगुरु ब्रह्माजीने कहा--“ये सब मेरी ही संतानें हैं; क्योंकि मेरे ही वीर्यकी आहुति दी गयी है; जिससे इनकी उत्पत्ति हुई है ।।
ahaṁ kartā hi satrasya hotā śukrasya caiva ha | yasya bījaṁ phalaṁ tasya śukra cet kāraṇaṁ matam ||
વસિષ્ઠે કહ્યું—આ સત્રયજ્ઞનો કર્તા હું જ છું અને શુક્ર (વીર્ય)ની આહુતિ આપનાર હોત પણ હું જ છું. જેનું બીજ, તેનું જ ફળ. જો ઉત્પત્તિમાં શુક્રને જ કારણ માનીએ, તો નિશ્ચિતપણે એ મારા પુત્રો છે—એમાં વધુ વિચાર નથી.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse argues a principle of causality and moral-ritual agency: if generative seed is treated as the primary cause of birth, then the one who provides/“offers” that seed is entitled to the resulting ‘fruit’ (offspring). It frames parenthood as linked to causal contribution and responsibility.
Vasiṣṭha presents a reasoned claim about parentage using sacrificial imagery: he identifies himself as the agent of the rite and the offerer of seed, then concludes that the offspring should be attributed to the seed-giver if seed is accepted as the determining cause.